пишува: САШО ОРДАНОСКИ
Прашањето за тоа дали може да се биде амбасадор на државава во друга земја, а да се има, покрај македонското, и друго државјанство, е принципиелно, но не така едноставно за одговор.
Не се работи само за морално-политичката дилема како да се претставува една земја во друга, а да се има граѓанска, „државјанска“ лојалност (и обврски) и кон трета земја, туку се работи и за правни реперкусии кои, во нормални околности, може да изгледаат неважни, но во вонредни околности можат да имаат последици не само по дипломатот, туку и по „замешаните“ држави во даден правен спор. И тоа не мора, неопходно, да се занимавате само со „високи“ прашања од дипломатијата и политиката – безбедносни или оние кои третираат службени и државни тајни, на пример, до прашања за војна и мир меѓу одредени земји, во крајна линија – туку и за многу посекојдневни правни компликации… На пример, ако еден дипломат, па макар и амбасадор, е домашен насилник или пијаница (а сме имале и такви искуства), кои се правните и другите последици по него и по Македонија доколку во „спорот“ се имплицира и земјата чијшто „втор“ пасош го поседува таквиот дипломат?
Всушност, имено, постои ли категорија на „прв“ и на „втор“ пасош?
За почеток, јасно е дека земјата-домаќин нема да ги прифати акредитивите на дипломатот кој, покрај македонскиот, поседува пасош и од земјата каде се бара негова акредитација (ако добро се сеќавам, пред десетина години имавме едни такви компликации со Полска), но не ли се изложува нашата држава на ризикот некоја од бараните акредитации да ни биде одбиена токму заради односите (па, дури, и можните односи) на земјата-домаќин со земјата чијшто „втор“ пасош го поседува нашиот проспектен амбасадор? Би било тоа непријатна дипломатска бламажа за нас…
Ставете се во обратна позиција: да речеме, некоја земја да побара ние овдека да акредитираме амбасадор од таа држава, а тој да поседува и друг пасош од некоја нам соседна или „несоседна“ земја… Претпоставувам дека би требало и ние, дипломатски дискретно, да покажеме резерва кон таквите барања за акредитација.
Сигурен сум дека оние кои формално ги третираат овие прашања (пред сè, експертите за меѓународно право и дипломатски односи) ќе наведат јасни одредби за тоа дали може или не може да се одобри ваквата практика. Но, зарем не е наједноставно, па дури и морално-политички најкоректно, оние кои аспирираат да станат македонски амбасадори во странство, доброволно, пред и да бидат кандидирани, да се откажат од своите други државјанства? Сигурен сум дека се тоа луѓе со највисоки квалитети за извршување на амбасадорската позиција, но професионалните и дипломатските квалификации за таа работа не се единствените критериуми што треба да се земат предвид пред да бидат кандидирани.
Од друга страна, Македонија е мала земја во која – заради безброј практични или роднински причини – десетици илјади државјани имаат по уште еден, а некои и трет пасош во џебот. На тоа не треба да се гледа со сомневање или со политичка злоба. Тоа е судбината на малите нации и, веројатно, е добро за општиот просперитет на државата.
Но, на страна дипломатите, може ли да се биде пратеник во нашето Собрание, а да се биде државјанин и на друга земја? Кога гласаш за закони или за меѓународни акти во Собранието, чија државна лојалност спроведуваат ваквите пратеници? Да речеме, меѓудржавниот договор со Бугарија… Треба ли да елаборирам понатаму?
Следното се министрите: во неколку последователни влади – и во оваа, но кај Груевски најмногу! – ние имавме странски државјани кои обавуваа министерски функции (некои, патем, не го говореа ни официјалниот македонски јазик, слично на Али Ахмети), а со тоа седеа и седат на седници на владиниот Кабинет каде се расправаат и носат разни чувствителни или стратегиски одлуки од сите области во делувањето на земјата. Тоа, некако, го прифативме за нормално. Но, никогаш јавно не го продебатиравме како што треба.
Оти, ако можеш да бидеш амбасадор, пратеник или министер од и во оваа земја, зошто тогаш да не можеш да бидеш претседател или премиер на државата со два-три пасоши во џебот?
Повелете… И, не заборавајте, не е ова прашање само за оваа или за онаа партија; или за едната или за другата гарнитура на власт и во опозиција… За ова треба јавна дебата, а потоа и законска регулација, ако досегашната не чини.
Сите права се задржани.
