Пензиите за септември, кои ќе бидат исплатени на почетокот на октомври, ќе бидат повисоки за три отсто. Но, зад процентот што може да звучи значително стојат многу поконкретни бројки: околу 606 денари повеќе за пензија од 20.228 денари, околу 842 денари кај просечната пензија и речиси 2.830 денари за највисоките пензии во земјата. Не станува збор за нова вонредна социјална мерка, туку за враќање на редовното законско усогласување на пензиите според член 37 од Законот за пензиското и инвалидското осигурување.
Според пресметките, просечната пензија од 28.050 денари ќе се зголеми за 841,5 денари и ќе достигне околу 28.892 денари. Просечната старосна пензија од 29.609 денари ќе добие дополнителни 888 денари, семејната пензија од 23.410 денари ќе порасне за околу 702 денари, а инвалидската од 25.580 денари за околу 767 денари.
Разликата е уште повидлива на краевите од пензиската скала. Пензионер со 20.228 денари ќе добие околу 606 денари повеќе, додека пензијата од 94.332 денари ќе биде зголемена за околу 2.830 денари. Таква највисока пензија, според објавените податоци, примаат само осум лица.
Тоа не е грешка во пресметката, туку суштината на процентуалниот модел: три отсто се три отсто за сите, но во денари растот е многу поголем кај повисоките пензии.
Според статистиката на Фондот за пензиско и инвалидско осигурување за август, пензија примиле 349.334 корисници. Од нив, 26.585 имале пензија до 20.228 денари, 129.480 биле во категоријата до 23.945 денари, а уште 82.894 примале до 30.000 денари. Само 3.559 пензионери, или околу еден отсто, имале пензии повисоки од 64.518 денари.
Усогласување, а не ново покачување по политичка одлука
Законската формула предвидува усогласување двапати годишно, во март и септември, врз основа на движењето на трошоците на животот и просечната плата. За првото полугодие од 2026 година, растот на трошоците на животот што влегува во пресметката е околу 1,17 отсто, а растот на просечната плата околу 4,75 отсто, што според формулата резултира со усогласување од приближно три отсто.
Претходно, редовниот процентуален модел беше привремено суспендиран и заменет со линеарни покачувања. Во четири наврати пензиите беа зголемени за еднаков фиксен износ, двапати по 2.500 и двапати по 1.000 денари, односно вкупно за 7.000 денари.
Важно е, сепак, дека враќањето на процентуалното усогласување не е последица од одлука на Уставниот суд со која линеарниот модел бил укинат. Измените на законот предвидуваа временски ограничено отстапување од членот 37. Уставниот суд во ноември 2025 година отвори постапка за дел од измените, но во март 2026 ја запре, при што оспореното линеарно решение остана во сила за периодот за кој беше донесено.
Премиерот Христијан Мицкоски во август најави враќање на редовното усогласување и иницијативите пред Уставниот суд ги поврза со поединци кои, според него, биле охрабрени од опозициски партии. Тоа е политичкото објаснување на премиерот, но правно гледано процентуалниот модел е основниот механизам предвиден со Законот.
Што значат три отсто во секојдневниот живот
Трипроцентното усогласување ќе го зголеми номиналниот приход на сите пензионери, но неговиот реален ефект зависи од висината на пензијата и од трошоците на домаќинството.
За пензионер со пензија од нешто над 20.000 денари, дополнителните околу 600 денари месечно се далеку од сума што суштински го менува животниот стандард. Кај просечната пензија, дополнителниот приход е околу 842 денари.
За поширок ценовен контекст, минималната синдикална кошница за четиричлено семејство во август изнесуваше 68.675 денари, од кои 25.032 денари беа пресметани само за храна и пијалаци. Кошницата не е мерка специјално конструирана за пензионерско домаќинство и затоа не може директно да се споредува со една пензија, но покажува во какво ценовно опкружување доаѓа новото усогласување.
Оттука, трипроцентниот раст не треба ниту да се минимизира, бидејќи секое зголемување е приход повеќе за пензионерите, ниту да се претставува како спектакуларно подобрување на нивниот стандард. За голем дел од 349 илјади корисници, септемвриското усогласување во практиката значи неколку стотици денари повеќе месечно.
Д. Е.
