Светската економија во 2025 година влезе во фаза на умерена стабилизација, по неколкуте турбулентни години обележани со пандемиски последици, енергетска криза и геополитички шокови. Иако глобалниот систем избегна рецесија, податоците покажуваат дека растот остана нерамномерен, а економската сигурност кревка. Токму таква економија – стабилизирана, но ранлива – светот ја носи со себе во 2026.
Глобален раст – што покажуваат бројките за 2025
Според проценките на меѓународните финансиски институции, глобалниот бруто домашен производ во 2025 порасна за околу 3 проценти. Овој раст е послаб од историскиот просек, но значаен ако се земат предвид глобалните ризици. Развиените економии, вклучително САД и Европската Унија, бележеа раст меѓу 1 и 2 проценти, додека економиите во развој растеа побрзо, во просек над 4 проценти.
Азија повторно беше главниот двигател на глобалниот раст. Индија во 2025 забележа раст од над 6 проценти, додека кинеската економија се движеше околу 4,5 до 5 проценти, значително под двоцифрените стапки од минатото, но стабилно во однос на очекувањата.
Инфлацијата – клучниот пресврт во 2025
Еден од најважните економски трендови во 2025 беше падот на инфлацијата. Во САД, годишната инфлација се стабилизираше околу 3 проценти, во еврозоната се движеше меѓу 2,5 и 3 проценти, додека голем дел од земјите во развој бележеа побавно, но континуирано намалување.
Овој тренд беше резултат на комбинација од високи каматни стапки, стабилизација на цените на енергенсите и нормализирање на синџирите на снабдување. Сепак, и покрај падот, инфлацијата во 2025 остана повисока од целните 2 проценти, што ги натера централните банки да бидат внимателни.
Каматни стапки и финансиски услови
Во текот на 2025, централните банки ја задржаа рестриктивната позиција. Основните каматни стапки во САД и еврозоната останаа на нивоа од 4 до 5 проценти, што значеше скапи кредити за домаќинствата и компаниите. Ова директно влијаеше врз инвестициите, особено во градежништвото и малите бизниси.
Сепак, самото запирање на агресивното зголемување на каматите беше сигнал за пазарите дека најтешкиот дел од монетарниот циклус е зад нас.
Пазарот на труд и животниот стандард
Во 2025, стапките на невработеност во поголемиот дел од развиениот свет останаа релативно ниски – околу 4 проценти во САД и 6 проценти во еврозоната. Но реалниот раст на платите беше ограничен. И покрај номиналните зголемувања, куповната моќ кај голем дел од населението сè уште не се врати на нивото пред инфлаторниот бран.
Со што влегуваме во 2026 – прогнозите во бројки
Прогнозите за 2026 укажуваат на благо забавување на глобалниот раст, на околу 2,8 до 2,9 проценти. Развиените економии се очекува да растат со стапки под 2 проценти, додека економиите во развој ќе продолжат да го носат поголемиот дел од глобалниот раст.
Инфлацијата во 2026 се очекува дополнително да се намали и да се приближи кон целните 2 проценти во најголемите економии. Ова отвора простор за постепено олеснување на каматните стапки, но без нагли и драматични потези.
Што тоа значи за обичните луѓе во 2026
Иако глобалните економски бројки често звучат апстрактно, трендовите од 2025 и прогнозите за 2026 имаат директно влијание врз секојдневието на милиони луѓе.
Во потрошувачката, постепеното намалување на инфлацијата во текот на 2025 значи дека во 2026 се очекува побавен раст на цените, особено кај храната и енергијата, но не и враќање на старите, пониски ценовни нивоа. Со други зборови, трошоците се стабилизираат, но животот не поевтинува драматично.
Кај кредитите и задолжувањето, прогнозите за внимателно намалување или стабилизација на каматните стапки во 2026 носат олеснување за граѓаните со станбени и потрошувачки кредити. Новите задолжувања би можеле да станат попристапни, но банките ќе останат претпазливи, особено во Европа.
Во работата и вработувањето, 2026 најверојатно ќе донесе мешана слика. Традиционалните индустрии ќе растат бавно, додека секторите поврзани со технологија, вештачка интелигенција, зелена енергија и дигитални услуги ќе продолжат да создаваат нови работни места. Тоа значи поголема побарувачка за нови вештини и преквалификација.
За штедењето, стабилизирањето на инфлацијата значи дека заштедите во 2026 ќе ја задржат реалната вредност подобро отколку во претходните години, но без значителни приноси без преземање ризик.
Извор: OECD, IMF, World Bank, Reuters, Financial Times
Редакција Фронтлајн
