На Фронтлајн, во сабота, го претставуваме романот „Кругови“ издание: „Или-Или“ на авторката Тина Иванова.
Ова е современа книга – новела која обработува неколку ликови коишто живеат надреален живот, меѓутоа чие поведение, е поттикнато од објективните општествени, политички и социо-културни случувања. Нејзината кружна симболика потекнува од ликовите коишто тргнуваат од едно место и повторно се враќаат на истото тоа место, без притоа да ја остварат целта што си ја замислиле – да ја изживеат сопствената револуција.
Како што ќе напише рецензентот на оваа книга, д-р Александар Прокопиев, „она што го одликува кусиот роман ‘Кругови’ е што на мал број страници се прикажува еден свет на секојдневјето скопско, современо, денешно, што не е само одраз на сегашниот живот на главната јунакиња, туку и средба со некои вечни дилеми, што веројатно го мачат посензитивниот и поумен човек, секогаш. Притоа, би истакнал една специфична карактеристика на Иванова што мене многу ми се допадна. Тоа е користењето на јазикот. Имено, таа не спаѓа во оние писатели кои би копале во некои архаизми или дијалектизми, но нејзиниот јазик е многу сочен. Тоа е едноставно затоа што има внатрешна поткрепа, дејствува многу индивидуално и лично, од една страна, и препознатливо, од друга страна. Некој поупорен критичар би нашол во прозата на Иванова елементи на филмско сценарио, визуелни елементи во секој случај, затоа што она што доаѓа како плод на визуелното искуство, а тоа е монтажата, дијалозите, атмосферата, има многу визуелни наслојки. Но, токму тоа му дава на ‘Кругови’ една современа постмодерна структура, што сигурно ја вклучува Иванова во редот на најљубопитните истражувачи во новата македонска проза“.
„Кругови“, затоа што асоцира на почетокот и на крајот на животот, на повторното раѓање и повторно умирање.
5 ДЕЛ
МОРИС
Полна сала. Преполна. Музичарите стандардно, во црни фракови и бели кошули. Како печатарски букви скаменето испоседнале на скапаните дрвени столчиња, го чекаат својот маестро. Чекав и јас, како и сите во смрдливата сала. Смрдеше на пот. Пот кој се мешаше со неподнослив микс од евтини парфеми и по некој зачин, како да беше индиски. Си ја ставив раката врз уста. Дишев на жабри. Но, морав да го видам Морис. Со години чекаше повторно да свири со Светската филхармонија.
Кутрата таа филхармонија! Колку полет и занес чува во себе, а толку е несигурна, како мене. Однадвор скапана, однатре со мудар копнеж. Како мравјалник кој постојано стрепети да не го урне некоја џиновска нога.
Силниот аплауз го навести неговото доаѓање. Ноншалантен како и секогаш. Се тетеравеше до пултот. Неговите чекори никогаш не се во правилен ритам. Чиниш, секој момент ќе се струполи на земја. Едното стапало му е поголемо од другото. Сите мислат дека е пијаница, иако не е далеку и од тоа. Се поздрави со малиот, дебел, ќелав и испотен диригент кој личеше на некој перверзен манијак кој брка малолетни девојчиња низ парк покажувајќи им го фалусот. Русин. Морис го откопча сакото за да не го стега додека свири, да може да се протега низ клавирот, да го зграпчи, да го милува, да го изеде со цело тело. Му се виде кошулата. И таа бела. Си реков, можеше да смисли нешто пооригинално за облекување, да ги урне стандардите, да биде автентичен.
И почна. Шуман, се разбира. Не свиреше како некогаш. Свиреше подобро. Го надмина и самиот Морис. Се надмина себе си.
Го слушам и си замислувам како му влегувам низ отворот од каде што завршува дебелото црево, му ги лижам сите внатрешни органи, доаѓам до грлото, па до усните, му ги бакнувам толку силно, толку длабоко, до фантастичната длабочина на сите негови мисли и страсти. Ме лазеа морници, се препотував, се ладев, ми се плачеше, ми се смееше, бев бесна, бев горда, сакав да врескам, сакав да го тепам, да прокрвави, да плаче, да го боли. Му се обрати моето зовриено алтер его, мојата втора персона:
„Знам дека ме сакаш. Ме сакаш толку многу што не ти пречи ниту тоа дека сум лоша пијанистка. Дури мислам и дека таква повеќе ме посакуваш. Нема причина да биде поинаку, кога си подобар од мене, па немаш можност поради тоа да ме мразиш. Ми ја ампутираа раката, да, ама тоа не значи дека не можам да свирам. И онака десната секогаш ми била подобра. Знаеш и самиот кога се натпреварувавме кој побрзо ќе ја свири ес-дур, ти со лева, јас со десна. Јас те победував, иако си левучар. Умираше од завист. Затоа ме сакаш. Дека си подобар од мене. И кога си игравме со шприцот. Прво ти мене, па потоа јас тебе. Ти ме пукна толку нежно, џентлменски, како за девојче, нели, а јас тебе грубо, па ти потече вената, ти помодре местото, па ми се црекаше, ме навредуваше, ми велеше дека сум неписмена, додека не не откачи. Потоа заминавме во вселената. Водевме љубов. Се сеќаваш? Тогаш влегоа Лена и Тигар во мојата матрица. Но, ти не успеа да им ја видиш насмевката.
Ѕвончето ѕунеше долго во ноемвриската вечер!
Ѕвончето ѕунеше долго во ноемвриската вечер!
Ѕвончето ѕунеше долго во ноемвриската вечер!
Ѕвончето ѕунеше долго во ноемвриската вечер!
Овој стих беше и мој омилен, беше наш, од нашата песна Морис, онаа на Тракл“.
Го повторував во мислите во 4/4 такт. Ми одговараше со ритамот на четвртиот став кај Шуман.
„Никогаш нема да ги заборавам камбаните и нивните аликвоти кои како огномет трепереа до нас, околу нас, нè допираа кога ние се допиравме тој ноември зимата утрото кај црковните клупи“.
Со Морис гледавме само забранети бои. Ни беше забранета нашата љубов. Ни беше забрането сè. Зборот ЗАБРАНА! со извичник на крајот го пишуваше на нашите гради. Како да правевме некое криминално дело против моралноста, а над главите постојано ни висеше безмилосниот судија. Морис знаеше да се „зеза“ дека сме како ликовите од комичната опера „Забрана на љубовта“ или како што тој сочно на германски ја кажуваше „Das Liebesverbot“, дека премиерата на оваа опера пропаднала како што ќе пропадне и нашата љубов, дека никогаш повеќе не била изведена за време на животот на Вагнер, како што и нашата љубов ќе згасне во овој живот, ама дека повторно ќе се разгори кога ќе заминеме на оној свет и дека, всушност, Бетовен бил виновен зашто оваа опера му пропаднала на Вагнер, а и дека за нашата љубов е виновно општеството кое со своите глупави одредби не ни дава да дишеме нормално, а не, пак, да земеме воздух кој ќе навлезе длабоко во нас. Знаеше Морис така да бамбори и за политика, и често да прави споредби со музиката за која имаше големи познавања, а и јас, признавам, многу научив од него.
Си имавме ние, сепак, наше место каде што се среќававме и мислевме дека никој не нè демне. На една клупа пред Соборниот храм, секоја вечер во 2 часот наутро. Го гледав како идол. Како да не е тука, како да е нестварен. Уживав во неговите зборови, а кога ќе ме допреше, имав чувство како некој да ми истура кофа со топла вода. Никогаш повторно не го доживеав тоа.
Уште свири. Не можам да го дочекам крајот, многу смрди во салата. А, и многу ми се пуши. Одам да запалам. Сигурно Морис ќе знае каде да ме најде. И оваа свињава до мене! Не го собира во седиштето, цело време ме турка со лакотот.
Стандардно, во пушалницата секогаш ќе наидеш на Леви. Постојано ми ја пали цигарата, да не се препелкам.
„Прими сочувство Марта. Како си? Многу ми е жал. Не можам да седам на вакви комеморации. Ти, како издржуваш? Му оставиле празно столче. Му го пуштиле Шуман на ЦД. Срамота. Барем да викнеа некој да свири. А и оној дебелион. Каква говоранција!“
Ја наведнав главата. Ме облеа срам, зашто не знаев што да му одговорам. Со Леви секогаш сме во некоја дискомуникација, јас кога викам да, тој вели не, и обратно. Како левица и десница. Ама, знам дека отсекогаш негувал силни симпатии кон мене. Но, се плашеше од Морис. Го фалеше и тогаш кога немаше простор за тоа, а во тие мигови гледаше во мене барајќи одобрение за неговото хипокризично додворување. Јас само му се насмевнував, оти ми беше жал да го повредам на каков било начин. Кога некој те сака, треба да си благодарен за тоа, така си мислам. Затоа го толерирав. Уште повеќе што сè уште ме гледаше лакомо, и ваква, хендикепирана. Којзнае што си замислуваше? Можеби е перверзен, не знам.
„Сакаш ли да одиме на пиво?“, ме праша. Избегав колку што ме држеше силата.
Се вратив на старото место. На нашата клупа, Морис. Миро седеше на неа, изгледаше многу уморно. Како да му се одмилил животот. Седнав до него. Ништо не ми рече, се разбира. Дури не се ни обиде да избега. Ги бркаше и туркаше мравките со цокулите, како детенце на кое му е здодевно кога нема со кого да си игра.
А, Морис исчезна така лесно, премолчено и воздушно, како некоја истрошена кеса која ја носат брановите на ветерот во непознат правец. Но, остави надеж зад себе. Тоа ме радуваше.
