Повеќето луѓе го доживуваат истиот чуден момент – тргнуваш од една соба со јасна намера, поминуваш низ врата и кога ќе стигнеш до другата просторија одеднаш забораваш што бараше. Ова не е расеаност, ниту лична слабост во меморијата, туку познат когнитивен феномен наречен The Doorway Effect – ефектот на вратата.
Истражувањата во когнитивната психологија покажуваат дека мозокот ги дели нашите активности во посебни „ментални епизоди“. Вратите, коридорите и новите простории функционираат како природни граници меѓу тие епизоди. Кога ќе поминеме низ врата, мозокот несвесно го „затвора“ претходниот сегмент и започнува нов, притоа кратко го намалува пристапот до информацијата што сме ја држеле на ум. Токму затоа може да заборавиме што баравме само неколку секунди претходно.
Овој феномен беше научно потврден во 2011 година од професорот Гејбријел Радвански од Универзитетот Нотр Дам. Во серија експерименти со виртуелни и физички простории, тој покажа дека поминувањето низ врата е доволно да го наруши краткорочното потсетување, дури и кога задачата е едноставна и свежо научена. Мозокот, практично, работи со „граници на настани“ – кога почнува нова ситуација, старата се архивира така што станува потешко веднаш да се повика назад.
Ефектот на вратата не е знак за когнитивно опаѓање ниту здравствена состојба. Тоа е природен дел од начинот на кој мозокот ја организира информацијата и го распоредува вниманието. Психолозите објаснуваат дека овој систем ни овозможува почиста ментална организација, но со мала „цена“ – моментални празнини во меморијата кога се менува контекстот.
Интересно е дека феноменот се јавува и во виртуелни светови, како во видео игри или дигитални симулации, што дополнително го потврдува дека причината не е физичкиот простор сам по себе, туку начинот на кој мозокот ги кодира промените во околината.
Иако е здодевно кога ќе заборавиме што сме барале во кујната или спалната, ефектот на вратата е уште еден пример за тоа колку суптилно, но моќно, мозокот го обликува нашето секојдневно однесување, без ние воопшто да го забележиме.
Редакција Фронтлајн
