Со децении, луѓето застануваат пред куќата на Колеџ стрит 8 во Винчестер – местото каде што Џејн Остин ги поминала последните недели од својот живот и починала на 18 јули 1817 година. Во таа скромна куќа, славната писателка и нејзината сестра Касандра живееле само осум недели, додека Џејн очајнички се обидувала да најде олеснување од болеста што ја мачела речиси цела година.
Иако повремено имало кратки подобрувања, нејзината здравствена состојба постојано се влошувала. Џејн Остин починала на само 41 година, без никогаш да добие јасна дијагноза која денешната медицина би можела недвосмислено да ја потврди. Како што се приближува 250-годишнината од нејзиното раѓање, на 16 декември, научниците и понатаму расправаат за можниот причинител на нејзината смрт, обидувајќи се да ја реконструираат болеста преку описите на симптомите во нејзините лични писма, пишува N1.
„Сè уште не постои јасен одговор што ја однело Џејн Остин во 41-та година од животот“, вели Девони Лузер, професорка по англиска книжевност на Државниот универзитет во Аризона. Со оглед на тоа што не постојат сочувани медицински записи, токму писмата и романите на Остин станаа клучен извор за истражувачите, откривајќи не само медицински траги, туку и нови интерпретации на нејзините доцни дела, особено романот „Под туѓо влијание“.
Теории што се менуваа со децении
Првиот обид за научно објаснување на нејзината смрт датира од 1964 година, кога Закари Коуп објави труд во кој заклучи дека Остин починала од Адисонова болест – ретко нарушување при кое надбубрежните жлезди не произведуваат доволно хормони. Подоцнежни хипотези предложија рак на желудник, туберкулоза или Хоџкинов лимфом.
Иако станува збор за сосема различни заболувања, сите тие имаат заеднички симптоми: хроничен замор, губење на телесна тежина, слаб апетит, како и повремени температури, треска или ноќно потење. Но, ниту една од овие теории не успеа целосно да ја објасни нејзината клиничка слика, оставајќи простор за нови толкувања.
Истражување започнато од љубов кон литературата
Невроофталмологот д-р Мајкл Сандерс, долгогодишен обожавател на делото на Остин, започнал сопствено истражување откако повеќе од 20 години живеел во близина на куќата-музеј на писателката во Хемпшир. Заедно со колешката д-р Елизабет Греам, тој детално ги анализирал сите достапни информации за нејзината болест.
Нивната студија, објавена во 2021 година во медицинското списание Lupus, ја понуди најсеопфатната временска линија на симптомите на Џејн Остин. Најјасните знаци се појавуваат во август 1816 година, околу 11 месеци пред нејзината смрт. Во писмата таа често се жали на реума, болки во грбот и коленото, силен замор и температури. Особено значаен бил осипот на лицето, поради кој напишала дека изгледа „црно-бела и во сите погрешни бои“.
Симптомите повремено се повлекувале, па таа пишувала дека се чувствува „подносливо добро“, но состојбата секогаш повторно се влошувала. „Болеста е опасно попуштање во мои години“, запишала во март 1817 година.
Последните месеци
Во мај 1817 година, Остин посетила хирург во Винчестер и се преселила со Касандра во куќата на Колеџ стрит, надевајќи се на закрепнување. Но, во јуни и јули нејзината состојба драматично се влошила – пулсот ѝ ослабнал, а поголемиот дел од времето го поминувала во сон.
Својата последна песна, „Венета“, ја диктирала на сестра ѝ на 15 јули. Набргу потоа доживеала напад и ја изгубила свеста. Последните зборови што ѝ ги упатила на Касандра биле: „Не посакувам ништо освен смрт… Боже, дај ми трпение, моли се за мене…“
Починала во сон, на 18 јули 1817 година, со главата положена во скутот на својата сестра.
Дијагноза по два века
Бидејќи не постојат зачувани медицински документи, Сандерс и Греам морале да исклучуваат можности врз основа на симптомите. Адисоновата болест, туберкулозата и лимфомот биле отфрлени поради недостиг на клучни знаци и поради фактот што Остин имала спонтани подобрувања – нешто што не се случува кај лимфом без терапија.
Токму повторливите болки во зглобовите, осипот, температурите и периодите на влошување и подобрување ги навеле истражувачите да заклучат дека најверојатно станува збор за системски еритемски лупус – автоимуна болест што во тоа време сè уште не била медицински опишана. Болеста најчесто ги погодува младите жени и може да биде фатална во триесеттите и четириесеттите години од животот.
Читање меѓу редови
Иако дебатата за нејзината болест веројатно никогаш нема да биде конечно затворена, нејзините доцни романи нудат важен увид. Болеста, слабоста, закрепнувањето и ранливоста стануваат централни теми во „Под туѓо влијание“ и „Сандитон“.
И покрај физичкото страдање, хуморот и остриот ум на Остин не исчезнуваат. Во „Сандитон“, напишан додека била сериозно болна, таа со иронија ги исмева современиците кои лекувањето во бањи и морскиот воздух го претвориле во опсесија.
Можеби медицината никогаш нема целосно да ја реши мистеријата на нејзината смрт, но токму таа недореченост ја прави Џејн Остин уште пожива – како жена, авторка и сведок на сопствената кревкост.
