Тврдењето дека луѓето користат само 10% од својот мозок е една од најпознатите и најупорни „научни“ легенди на модерното време. Често се користи како мотивациска порака, како објаснување за „скриени потенцијали“, па дури и како основа за филмови и книги. Но дали навистина 90% од мозокот ни стои неискористен?
Од каде потекнува митот?
Митот за 10% нема јасен автор, но најчесто се поврзува со погрешно толкување на раните невролошки истражувања од почетокот на 20 век. Во тоа време, научниците сè уште не знаеле точно која функција ја има секој дел од мозокот, па некои региони биле означени како „тивки“. Со тек на време, оваа научна несигурност се претворила во популарна заблуда дека тие делови не се користат.
Дополнително, митот бил потхранет од популарната психологија и мотивациската литература, која често ја користела идејата дека „не го користиме целиот мозок“ како симбол за неискористен личен потенцијал – иако тоа нема врска со реалната невронаука.
Што вели современата наука?
Современата невронаука е категорична: не користиме само 10% од мозокот – го користиме целиот мозок. Скеновите како fMRI и PET покажуваат дека дури и при наједноставни активности, како читање, слушање или размислување, се активираат повеќе региони на мозокот истовремено¹.
Дури и кога одмараме, мозокот не е „исклучен“. Напротив, активни се таканаречените мрежи во мирување, кои учествуваат во самосвест, меморија и обработка на информации². Нема дел од здравиот мозок што е постојано неактивен или бескорисен.
Зошто ова е логично од биолошка гледна точка?
Мозокот троши околу 20% од целокупната енергија на телото, иако сочинува само околу 2% од телесната маса. Од еволутивна перспектива, би било крајно нерационално организмот да одржува орган што е толку енергетски скап, а да користи само мал дел од него.
Дополнително, оштетувањата на многу мали региони од мозокот можат да предизвикаат сериозни последици – губење говор, моторни нарушувања, проблеми со меморијата или емоциите. Тоа е уште еден јасен показател дека „неискористени“ делови практично не постојат.
Зошто митот и понатаму опстојува?
Митот е привлечен затоа што нуди надеж дека постои „резерва“ на скриени способности. Тој е едноставен, лесно разбирлив и драматичен – совршена формула за ширење преку медиуми, мотивациски говори и поп-култура. Но научната вистина е помалку сензационална и многу поинтересна: човечкиот мозок е сложен систем што постојано работи, се приспособува и се менува.
Идејата дека користиме само 10% од мозокот е мит. Мозокот функционира како целина и сите негови делови имаат улога, без разлика дали сме активни или во мирување. Нашиот „неискористен потенцијал“ не лежи во неактивни делови од мозокот, туку во начинот на кој учиме, вежбаме, се приспособуваме и создаваме нови врски.
Извори
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke – Brain Basics
- Harvard Medical School – The brain is always active
- Scientific American – Do People Only Use 10 Percent of Their Brains?
- Cleveland Clinic – Debunking the 10% brain myth
Редакција Фронтлајн
