Астрономи открија џиновски филамент од жежок гас што ги поврзува четири јата на галаксии – структура десет пати помасивна од нашата галаксија Млечен Пат, за која се верува дека може да содржи дел од таканаречената „исчезната“ материја во Универзумот.
Ова значајно откритие е направено со помош на два рендгенски телескопи: XMM-Newton на Европската вселенска агенција (ESA) и Suzaku на јапонската вселенска агенција JAXA.
Веќе со децении научниците се обидуваат да ја пронајдат околу една третина од нормалната, видлива материја во блискиот Универзум – таа што ги сочинува ѕвездите, планетите, галаксиите и животот. Иако според моделите мора да постои, досега таа не беше директно забележана. Се претпоставува дека е распрсната низ тенки, слабо видливи гасени нишки – филаменти – што се протегаат меѓу најгустите региони на Вселената.
Новото истражување е едно од првите што успеало јасно да идентификува и опише еден таков филамент кој се протега помеѓу четири јата на галаксии во близок дел од Универзумот.
„За првпат, нашите резултати совршено се совпаѓаат со предвидувањата од водечките модели за структурата на Универзумот – нешто што досега не се случило,“ вели водечкиот истражувач Константинос Мигкас од Опсерваторијата во Лајден, Холандија. „Се чини дека симулациите беа во право цело време.“, пишува ESA.
Вжештено сврзно ткиво
Филаментот, со температура над 10 милиони Целзиусови степени, содржи маса еквивалентна на десет галаксии Млечен Пат и ги поврзува четирите јата на галаксии кои се дел од Суперјатото Шапли – една од најмасивните структури во блискиот Универзум, што содржи над 8.000 галаксии.
Оваа гасена нишка се протега на 23 милиони светлосни години, што е исто како Млечниот Пат да се „прошета“ од крај до крај околу 230 пати.
Научниците го мапирале филаментот со комбинирање на рендгенски податоци од Suzaku – кој го покрил поширокиот регион – и од XMM-Newton, кој овозможил прецизно отстранување на изворите на „вештачки“ рендгенски зраци, како што се супермасивните црни дупки во близина на филаментот.
„Благодарение на XMM-Newton, можевме да ги отстраниме овие космички загадувачи и точно да утврдиме дека гледаме во гасот од филаментот – и ништо друго,“ додава коавторот Флориан Пако од Универзитетот во Бон, Германија. „Нашиот пристап беше навистина успешен и покажа дека филаментот изгледа токму како што предвидуваат најдобрите симулации.“
Ништо не е вистински исчезнато
Покрај тоа што открива досега невидено гасено сврзно ткиво меѓу галактичките структури, истражувањето дава подлабок увид во космичката мрежа – огромната, невидлива мрежа од филаменти која ја обликува севкупната структура на Универзумот.
„Ова истражување е одличен пример за соработка меѓу телескопи и поставува нови стандарди за тоа како да се детектира слабиот сјај на филаментите во космичката мрежа,“ вели Норберт Шартел, научен координатор на мисијата XMM-Newton.
Најважно од сè, ова откритие ја зацврстува стандардната космолошка рамка и ги потврдува резултатите од повеќедецениски симулации – сугерирајќи дека „исчезнатата“ материја можеби навистина се крие во овие тешко видливи нишки што ја премрежуваат Вселената.
Истражувањето на космичката мрежа продолжува и преку мисијата Euclid на ESA, лансирана во 2023 година, која има задача да ја мапира нејзината структура и историја. Мисијата има и поширока цел: да ги истражи природата на темната материја и темната енергија, кои заедно сочинуваат дури 95% од Универзумот, но сè уште никогаш не биле директно забележани.
Извор: ESA
Подготви: Ј. Ѓ.
