Медијаторот во спорот за името во текст под наслов „Македонски спор за името. Решавање на македонското прашање” се навраќа на неговиот дипломатски ангажман и обидите за надминување на овој уникатен спор во меѓународните односи. Метју Нимц вели дека основата за решавањето на спорот била поставена уште кон крајот на 90′, пренесува НОВА ТВ.
Според него официјално Скопје прво требало да се убеди дека треба да се разговара за географијата, а не за иднентитетот. Во своите резолуции, Советот за безбедност на ООН нема тенденции да го смените идентитетот на вашиот народ. Значи, да се опуштиме околу стравот дека вашиот македонскиот
идентитет ќе биде одземен . Но, името на една држава треба да ја одразува географската
реалност. Значи, да разговараме за географијата. Македонија е географски концепт и е голема област. Можеме ли да се договориме за тоа? Овој голем регион со векови бил под османлиска власт. И тој беше поделен во 1912-1913 година во Балканските војни И мора да признаете дека вашата територија е дел од тој македонски регион, . Да бидеме прецизни тој дел е околу 38%, факт кој Скопје го призна со негодување. Според тоа адекватно е вашето име да ја одрази географската реалност”, пишува Нимиц.
Од друга страна официјална Атина исто така требала да прифати дека пеоцесот на решавње на спорот не поздразбира навлегување во идентитетски прашања туку дека треба да се разговара за географија.
„Да разговараме за географијата, а не за идентитетот. Никој не се обидува да ви го земе македонскиот идентитет. Сите знаеме дека Филип и Александар беа дел од хеленскиот свет”, вели Нимиц.
Првата прилика кога од двете страни бил прифатен ваков концепт на решавање на спорот за името се отворила во 2000 година за време на владата на Љубчо Георгиевски во Скопје и онаа на Симитис во Атина. Но како што вели Нимиц можноста била пропуштена поради избивање на воениот конфликит во 2001 година.
Патот кон успех се отвори во 2017
Кога премиерот Зоран Заев во 2017 година посочи дека вакво нешто може да биде прифатливо за Скопје со оглед на решавање на сите други прашања, вклучително и заштита на идентитетот на македонскиот народ – основата на договорот започна да се оформува.
Во мојот пакет предлози до партиите од 17 јануари 2018 година кои го иницираа финалето и успешните рунди на преговорите, од страните беше побарано да разгледаат пет имиња Северна Македонија, Горна Македонија, Македонија-Скопје, Вардарска Македонија и Нова Македонија. Пет можности беа добар број за да ги натерате луѓето да размислуваат за подобри или полоши алтернативи. Во тој процес, луѓето започна да се навикнуваат на овие имиња. Беа организирани фокус групи; за имињата се расправаше во
печатот и, се разбира, од политичките лидери. Атина беше негативна кон Македонија-Скопје, мислејќи дека суфиксот “Скопје” ќе се забошотува. Нова Македонија од различни причини, делумно затоа што идејата за „Нова“ Македонија подразбираше дека тие беа новодојденци во регионот и со тоа имаа помалку легитимна врска со името Македонија. Конечно Скопје се определи за Република Северна Македонија во последните денови што го отворија патот до Преспа.
Заедно со договорот за самото име, се појави и прашањето за обемот на неговата употреба. Како посредник, пред многу години имав сугерирано дека секое ново име треба да се користи на меѓународно ниво а уставното да остане да се користи за внатрешна употреба.
Многу нации имаат таков систем на двојно име: Финска / Суоми, Ирска / Еир, Албанија / Шкиприја па и самата Грцијаја користи Грција на меѓународно ниво, но Елас е за внатрешна употреба. Сметав дека системот со двојно име ќе има предности во однос на прифатливоста на јавноста на северниот сосед, како што се обидов да ги убедам во Грција.
Грците не се согласија и инсистираа на ерга омнес, едно име за сите намени. Јас полека се согласив од три причини: прво, Грците не би продолжиле понатаму без ова. Тие инсистираа на ерга омнес; второ, да се има две имиња ќе доведе понатаму до нови а расправии околу апликацијата дали била домашна или меѓународна; трето, со оглед на стремежот на Скопје да се приклучи кон Европската унија, очигледно беше дека во рамките на ЕУ не постои вистинска разлика помеѓу тоа што е домашна употреба и онаа која се однесува и применува во ЕУ (на пр., возачки дозволи, медицински досиеја,академски дипломи)
За Скопје ова беше тешка отстапка но, конечно, се согласи со апликацијата erga omnes на новото име, за кое беа неопходни уставни измени без кои Преспанскиот договор ризикуваше да биде уништен.
Скопје се согласи на модификатор на името Македонија, ефикасно прифаќајќи различно име од она во својот устав .
Што доби за возврат? Атина се согласи да го повлече своето вето за апликациите на Скопје за влез во Европската унија Унија и НАТО и активно го поддржаа нејзиниот влез. Можеби уште поважно како цел на преговарачите на Скопје беше глобално прифаќање на идентитетот на нејзиниот народ и тоа значеше дека по тоа прашање не треба да има простор за никакви сомнежи вклучително и од нивниот јужен сосед – дека тие се Македонци и дека нивниот јазик е македонски. Скопје успеа да ја задоволи оваа своја критична аспирација.
Следеше решавање на оваа формула преку интензивни преговори за прецизни форми на употреба и договори за граматички форми на англиски јазик (што, се разбира, би ги се превземало и на други јазици). Понекогаш, бев главен граматичар обидувајќи се да ја објаснам разликата во употреба на англиски јазик помеѓу „Север“ и „Северна“.
Конечно, страните се согласија дека за официјалните органи и за сите службени лица
контекстите би биле „на Република Северна Македонија“ (не „македонски“ и не „Север“
Македонски “) (Преспански договор 2018, член 1.3 [ѓ]).
Во Атина не беа подготвени да кажат „Тој е македонскиот премиер“; и Скопје не сакаше да прифати „Тој е Северно Македонски премиер “; и така натаму. Иако со многу тешкотии за формулацијата, се реши проблемот. И треба да се запомни дека оваа употреба се применува само за официјална употреба
Но, најважно е дека Преспанскиот договор опфаќа поинаква формулација кога придавката се применува на националноста на луѓето од новата држава. Договорената формулација за националноста би била „Македонец/ граѓанин на Република Северна Македонија“ (Договор Преспа 2018, член 1.3 [б]). И официјалниот јазик на новата држава, беше договорено, да биде „Македонски јазик“ (Договор Преспа 2018, член 1.3 [в]). Овој договор на тој начин беше заклучен со Македонски идентитет што за лидерите во сега Република Северна Македонија би можеле самоуверено да го уверат својот народ дека биле признати како „Македонци“ дека тие ја освоиле својата главна цел во преговорите, имено, признавањето на нивниот национален идентитет.
Договорот содржи критична и единствена одредба – член 7 – која го става сето ова во историски контекст. Забележува дека кога се користат термините „Македонија“ и „македонски“, тие се однесуваат на различни контексти (Договор Преспа 2018, член 7.1). Во членот 7 се опишува македонскиот јазик како „во рамките на групата јужнословенски јазици“ и тврди дека овој јазик и други атрибути на Северна Македонија „не се поврзани со античката хеленистичка цивилизација, историја, култура и наследство на северниот регион на [Грција] “(Договор Преспа 2018, член 7.4). Со вклучување во Договорот од Преспа овие експлицитни изјави за историските атрибути, двете страни дефинитивно свечено ги прифатија различните употреби на „македонски“ и го поставија темелот за иднина на взаемно почитување на нивните разлики.
Преговорите за Преспанскиот договор беа водени од двајца брилијантни министри за надворешни работи
Министерот за надворешни работи Никос Козијас , грчки професор кој имаше долгорочна визија дека Грција треба да игра поважна улога во југоисточна Европа. Решавање на спорот за името со северниот сосед на Грција – заедно со решавање на некои отворени прашања со Албанија – беше суштински чекор за позиционирање на Грција за таа улога.
Овие цели беа високо на неговата агенда. Тој лично подготви многу одредби од договорот и ја изрази грчката позиција со страст.
Министерот за надворешни работи Никола Димитров го знаеше проблемот со името добро, тој беше претставник во нашите претходни разговори. Сериозен, стабилен и незаменлив преговарач со голема љубов кон македонското наследство и традициите и одлуучен да ја обезбеди интеграцијата на својата земја во евроатлантскиот свет. Двајцата дипломати ги постигнаа своите најважни цели и ги поттикна преговорите да се фокусираат на она што може да се победи, а не на она што беше навидум причина да се откажат тие преговори.
Но, крајниот главната заслуга им припаѓа на двајцата премиери. Од свои причини и секоја на свој начин, тие утврдија дека е време да се реши овој спор и дека тие ќе го вложат својот политички кредибилитет за да се дојде до резултат. И двајцата премиери беа млади (44-годишни) на денот на потпишување на договорот) и претставуваа нова генерација полтичари на Балканот. Премиер Алексис Ципрас помина низ тешкотии во справувањето со грчката финансиско економска криза и беше решен да го ја ослободи земјата и од еден од најголемите регионални проблеми . Тој и покрај неговиот пораз на изборите, покажа дека е европски државник од највисок ред. И премиерот Зоран Заев, релативно нов политички водач на својата мала земја со мало меѓународно искуство, го докажа истото и воден од тоа колку далеку ќе оди и како ќе ја зголеми позицијата на својата земја.
Личниот контакт , развиен од двајцата премиери, дозволуваше проблемите директно да одат преку нив во неколку ситуации кога преговорите се чинеа дека се во застој. Работата на двајцата премиери во донесувањето на конечни одлуки за време на преговорите беше нивниот краен придонес во процесот. Процесот на ратификација и во двете земји беше тежок.
Според многумина, овие двајца млади Балкански лидерите даваат пример на долгорочен период, со носење на тешки одлуки при притисок и храбро политичко лидерство што не многу глобални лидери се чини дека можат да го постигнат во ова наш време, пишува Нимиц во својот текст објавен во априлскиот број на списанието на Универзитетот во Кембриџ.
