Политичките реакции се засилија по одлуката на Народната банка на Србија да ѝ ја одземе дозволата за работа на Алта банка АД Белград, а Народната банка на Северна Македонија на 1 ноември да воведе тримесечна администрација во Алта банка АД Битола.
Како што објави ЦИВИЛ МЕДИА на 3 ноември, физичките лица се соочуваат со ограничување на одливните трансакции од најмногу 10.000 денари неделно, а за правните лица се воведени дополнителни ограничувања. Експозитурите на банката се привремено затворени за работа со клиенти.
Редакцијата на ЦИВИЛ МЕДИА веќе една и пол година континуирано ја информира јавноста за поврзаноста меѓу банкарскиот бизнис и политичките интереси, за што особено впечатлив пример е подемот на Алта банка и нејзиното ширење во регионот.
Прашањата што денес ја потресуваат политичката и финансиската јавност, ЦИВИЛ ги поставува повеќе од една година.
Додека Народната банка уверува дека домашната банка е ликвидна и високо капитализирана, опозициските партии и политичките иницијативи бараат одговори за претходниот надзор, потеклото на капиталот и последиците за граѓаните и компаниите.
СДСМ: Оставка од Славески, собраниски надзор и истрага за политичките и финансиските врски
СДСМ најави интерпелација за гувернерот Трајко Славески и побара надзорна расправа во Собранието, како и истрага за околностите под кои Алта банка од Србија влезе во македонскиот банкарски систем.
Претседателот на СДСМ, Венко Филипче, на 31 октомври побара оставка од гувернерот и постапување на Јавното обвинителство.
„Се поставува прашањето дали се загрозени депозитите на нашите граѓани. Се поставува прашањето дали се загрозени депозитите на јавните претпријатија“, изјави Филипче.
На 2 ноември, пратеничката Сања Лукаревска побара итна собраниска надзорна расправа за причините за воведувањето администрација, постапувањето на Народната банка и институционалната одговорност.
„Граѓаните не смеат да бидат оставени во неизвесност, ниту да ги трпат последиците од институционалните пропусти. Нивните заштеди, нивните пензии и нивната финансиска сигурност мора да бидат приоритет!“, порача Лукаревска.
Партијата отвори и прашања за наводни финансиски трансфери од Србија кон Северна Македонија и можни политичко-деловни врски со структури блиски до Српската напредна странка на Александар Вучиќ.
На 3 ноември, СДСМ повторно побара одговори за движењето на парите.
„Зошто гувернерот крие колку пари Вучиќ префрлил во Македонија? Дали останаа тука или продолжија понатаму кон Москва?“, прашуваат од партијата.
Заменик-претседателката на СДСМ, Фани Каранфилова-Пановска, истакна дека последиците од ограничувањата директно го загрозуваат секојдневниот живот на граѓаните.
„Имаме семејства чијашто егзистенција е загрозена, имаме семејства чиешто здравје е загрозено“, изјави Каранфиловска-Пановска.
На 3 ноември, генералниот секретар на СДСМ, Александар Саша Димитријевиќ, дополнително го отвори прашањето за проверката на сопственичката структура при одобрувањето на преземањето на банката.
Обвинувањата за перење пари, криминални трансфери и политичка поврзаност засега се партиски тврдења, а не судски или институционално утврдени факти.
ДУИ: Колку јавни пари има во Алта банка, кој ги префрлил и кој го проценил ризикот?
Демократската унија за интеграција (ДУИ) на 3 ноември побара целосна транспарентност за средствата на државните институции и јавните претпријатија кои се наоѓаат или се наоѓале во Алта банка.
Според ДУИ, случајот отвора прашања што далеку го надминуваат работењето на една банка и се однесуваат на управувањето со јавните средства, финансиската безбедност на институциите и можната поврзаност меѓу политичките одлуки и банкарските интереси.
„Особено загрижува прашањето колкав дел од јавните средства се наоѓаат во Алта банка и врз основа на кои критериуми институциите и јавните претпријатија одлучувале да ги користат нејзините услуги“, се наведува во соопштението на партијата.
ДУИ поставува серија конкретни прашања:
„Кој ги донел овие одлуки, кој ги одобрил и кој го проценил финансискиот ризик на кој биле изложени јавните средства?“
Партијата бара да се утврди дали изборот на банката бил резултат на независни финансиски проценки и транспарентни процедури или имало политичко влијание врз одлучувањето.
Од Владата и Министерството за финансии бараат да објават целосен преглед на сите државни институции, јавни претпријатија и субјекти под државна контрола кои имале средства во Алта банка, со точните износи, датумите на отворање на сметките, правната основа и одговорните лица.
ДУИ бара Народната банка да ги објасни надзорните постапки и проценките на ризикот, а Јавното обвинителство да испита евентуално незаконско влијание, злоупотреба на службена положба или конфликт на интереси.
„Прашањето веќе не е само што ќе се случи со Алта банка. Прашањето е дали државата знае колку јавни пари се изложени на ризик, како тие завршиле таму и кој бил должен да ги заштити“, порачуваат од ДУИ.
Партијата нагласува дека евентуалната одговорност мора да се утврди врз основа на документи и факти.
СДА Македонија: Неотповиклива оставка од Славески и одговорност за пропуштената превенција
Странката на демократска акција на Македонија (СДА Македонија) побара неотповиклива оставка од гувернерот, оценувајќи дека случувањата со Алта банка сериозно ја нарушуваат довербата во Народната банка.
„Случувањата со Алта банка АД Битола отвораат сериозни прашања за одговорноста на Народната банка и нејзиниот прв човек – Трајко Славески“, се наведува во соопштението на партијата.
Партијата особено ги критикува ограничувањата за граѓаните.
„Со неделен лимит од само 10.000 денари, тие се доведени во ситуација да не можат слободно да располагаат со своите пари“, предупредува СДА Македонија.
Според партијата, и покрај предупредувањата за ризиците поврзани со работењето на српската Алта банка, надлежните институции не успеале да ги спречат последиците што денес ги чувствуваат граѓаните.
СДА Македонија бара од премиерот Христијан Мицкоски и Владата да преземат мерки за зачувување на довербата во банкарскиот сектор.
Партијата го поврзува случајот и со своите претходни предупредувања за негативното влијание на концептот „српски свет“ врз Северна Македонија.
Алијанса за Албанците: Граѓаните не смеат да ги плаќаат последиците
Со реакција на 3 ноември се огласи и Алијанса за Албанците, која повика на итни мерки за заштита на штедачите.
Партијата потсетува на искуствата со штедилницата ТАТ во 1997 година и пропаѓањето на Еуростандард банка во 2020 година, нагласувајќи дека сегашниот случај е различен, но дека финансиските потреси повторно создаваат страв кај граѓаните.
„Неприфатливо е еден пензионер или едно семејство да биде ограничено на повлекување само 10.000 денари неделно, кога тие пари можеби им се потребни за лекување или за други итни потреби“, се наведува во соопштението.
Алијанса за Албанците бара Народната банка да објасни како било одобрено преземањето на банката, какви контроли биле направени и кога ќе бидат укинати ограничувањата.
„Никој не смее да биде доведен во ситуација да ја моли банката за да си ги подигне сопствените пари“, порачува партијата.
„Разговори за иднината во 12:05“: Оставки од Славески и Димитриеска-Кочоска, итни мерки за граѓаните
Организаторите на платформата „Разговори за иднината во 12:05“ побараа оставки од гувернерот Трајко Славески и министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска, како и вонредна седница на Советот за безбедност. Организаторите тврдат дека Владата и Министерството за финансии активно го стимулирале преземањето на битолската банка од српскиот инвеститор, додека Народната банка не постапувала доволно превентивно.
Платформата бара итна ревизија на ограничувањата за користење на средствата на граѓаните.
„Лимитот од 10 илјади денари неделно е многу погрешна и навредувачка одлука. Недозволиво е да се бара плаќање на обврските кон банката, а се ограничуваат обврските на банката кон клиентите“, се наведува во соопштението.
Предлагаат Славески веднаш да ја депонира оставката во Собранието, која би стапила во сила по донесувањето на неопходните одлуки за заштита на средствата на граѓаните и стопанството. Од министерката Димитриеска-Кочоска бараат неодложна оставка како чин на политичка одговорност.
Од претседателката Гордана Силјановска-Давкова бараат да свика вонредна седница на Советот за безбедност, со учество на институциите за финансиски надзор и финансиско разузнавање.
Платформата бара и проверка на состојбата во Алта осигурување, како и мерки за поддршка на компаниите и граѓаните, особено во Пелагонија.
„На Македонија не смее да ѝ се случи нов ТАТ или Еуростандард банка!“, предупредуваат организаторите.
НСДП: Гувернерот мора да преземе лична одговорност
Новата социјалдемократска партија (НСДП) исто така побара оставка од гувернерот Трајко Славески, оценувајќи дека случајот претставува сериозен удар врз довербата во институциите.
Партијата укажува на спротивставеноста меѓу претходните уверувања за стабилност и последователното воведување привремена администрација со ограничувања.
„Лична одговорност бараме од гувернерот на Народната банка, Трајко Славески. Сметаме дека неговата позиција е сериозно компромитирана и дека најмалку што треба да направи е да поднесе оставка“, порачуваат од партијата.
ВМРО-ДПМНЕ ги отфрла обвинувањата и ја обвинува СДСМ за двојни стандарди
Владејачката ВМРО-ДПМНЕ ги отфрла нападите на СДСМ и оценува дека опозицијата се обидува политички да ја искористи состојбата. Во реакција од 3 ноември, партијата ја обвини СДСМ за двојни стандарди, споредувајќи го случајот со пропаѓањето на Еуростандард банка во 2020 година.
Од ВМРО-ДПМНЕ тврдат дека банкарскиот систем е стабилен и дека надлежните институции ги преземаат потребните мерки за заштита на штедачите.
Владејачката партија ги оспорува обвинувањата за институционална одговорност и ја обвинува опозицијата за ширење паника.
Народната банка ги отфрла тврдењата за милионски трансфери
Гувернерот Трајко Славески јавно ги отфрли тврдењата за милионски трансфери преку Алта банка Битола по парламентарните избори во Србија на 25 октомври. Според податоците што ги изнесе на 2 ноември, во периодот по изборите биле регистрирани одливи кон Србија од околу 180.000 евра и приливи од околу 16.000 евра.
Славески тврди дека станува збор за редовни деловни трансакции. Овие податоци се однесуваат на плаќањата преку домашната банка и сами по себе не ги разрешуваат сите прашања за сопственичките, финансиските и политичките врски на групацијата.
Народната банка нагласува дека воведувањето администрација не значи затворање на Алта банка Битола, одземање на нејзината дозвола или почнување стечајна постапка. Според регулаторот, привремената мерка е насочена кон заштита на имотот на банката, интересите на штедачите и стабилноста до разрешувањето на сопственичката состојба.
Тројца администратори се задолжени да ја утврдат финансиската состојба и да достават извештај во рок од 21 ден.
Политичка афера со регионални и безбедносни импликации
Иако опозициските партии и иницијативи настапуваат со различни политички оценки, нивните реакции се совпаѓаат во неколку клучни прашања: заштитата на средствата на граѓаните, оправданоста на ограничувањата, проверката на потеклото на капиталот и сопственичките структури, како и одговорноста на институциите што го надгледувале преземањето на банката.
Ниту бројот на институциите со средства во банката, ниту нивната вкупна финансиска изложеност не се утврдени во досега достапните јавни информации. ЦИВИЛ одамна предупредува дека случајот со Алта банка не е само банкарско прашање, туку и политичка афера со регионални и пошироки димензии и потенцијални безбедносни импликации.
Институционалната транспарентност, политичката одговорност и заштитата на довербата на граѓаните во финансискиот систем остануваат клучните прашања на кои јавноста сè уште очекува јасни и аргументирани одговори.
