На Фронтлајн, во сабота, го претставуваме романот „Кругови“ издание: „Или-Или“ на авторката Тина Иванова.
Ова е современа книга – новела која обработува неколку ликови коишто живеат надреален живот, меѓутоа чие поведение, е поттикнато од објективните општествени, политички и социо-културни случувања. Нејзината кружна симболика потекнува од ликовите коишто тргнуваат од едно место и повторно се враќаат на истото тоа место, без притоа да ја остварат целта што си ја замислиле – да ја изживеат сопствената револуција.
Како што ќе напише рецензентот на оваа книга, д-р Александар Прокопиев, „она што го одликува кусиот роман ‘Кругови’ е што на мал број страници се прикажува еден свет на секојдневјето скопско, современо, денешно, што не е само одраз на сегашниот живот на главната јунакиња, туку и средба со некои вечни дилеми, што веројатно го мачат посензитивниот и поумен човек, секогаш. Притоа, би истакнал една специфична карактеристика на Иванова што мене многу ми се допадна. Тоа е користењето на јазикот. Имено, таа не спаѓа во оние писатели кои би копале во некои архаизми или дијалектизми, но нејзиниот јазик е многу сочен. Тоа е едноставно затоа што има внатрешна поткрепа, дејствува многу индивидуално и лично, од една страна, и препознатливо, од друга страна. Некој поупорен критичар би нашол во прозата на Иванова елементи на филмско сценарио, визуелни елементи во секој случај, затоа што она што доаѓа како плод на визуелното искуство, а тоа е монтажата, дијалозите, атмосферата, има многу визуелни наслојки. Но, токму тоа му дава на ‘Кругови’ една современа постмодерна структура, што сигурно ја вклучува Иванова во редот на најљубопитните истражувачи во новата македонска проза“.
„Кругови“, затоа што асоцира на почетокот и на крајот на животот, на повторното раѓање и повторно умирање.
1 ДЕЛ | 2 ДЕЛ | 3 ДЕЛ | 4 ДЕЛ | 5 ДЕЛ | 6 ДЕЛ | 7 ДЕЛ
8 ДЕЛ
МУЗИКА
„Пссст! Тишина. Не кажувај ми ништо. Сакам да го слушам тонот. Сите негови артикулации и бои. Не прекинувај ме, те молам!“
„Мора да ставиме гудачи овде, не може така, само со еден тон. И вокал, женски, нежен. Твојот глас ќе го пее мојот текст, оној тебе што ти го посветив“.
„Не. Тажно ќе биде тоа. Ако јас ја пеам мелодијата, ќе звучи многу тажно. Таков ми е гласот. Вака, со еден тон ќе има некаква атмосфера која секој ќе си ја наслика во својата глава како што си сака“.
„Ќе ставам виолина, таа нека плаче, а ти пеј го текстот“.
„Зошто мора музиката да плаче, не ми е јасно?“
„Затоа што мора! Затоа што мене ми се плаче!“
„Па, плачи, не расипувај ја темата!?“
„Не можам. Ќе плачам преку музиката…“
И почна да плаче.
„Татко ми почина. Мислев дека нема ништо да чувствувам. Мислев дека нема да плачам. И не сакав ниту да ти кажам. Срам ми е од вакви ситуации, сите те жалат, те тапкаат по грбот, плачат со тебе. Не ми е убаво. Сакам да се скријам под чаршаф и да не излезам никогаш“.
Многу го сакав татко му на Леви. Беше импозантен, голем, беше влијателен човек, доктор, сите го почитуваа, сакаше музика и филозофија. Секое доаѓање кај него дома за мене беше поучно. Во секоја смисла. Со него созреав. Но, не и за Леви. Го тероризираше. Затоа и на Леви, како што ми кажуваше, никогаш не му дозволил да биде доктор, иако сакал, туку насила го запишал на Музичка академија.
Сакаше син му да стане славен композитор. Отсекогаш сум се прашувала зошто докторите сакаат да станат музичари. Единствената сврзлива точка ја наоѓам во крајот. Веројатно по една долга операција чувството на исполнетост дека си спасил живот е исто како после слушање на некоја Бетовенова симфонија или симфонија од Брукнер. Музиката и тоа како спасува животи.
Не му се исполни желбата на докторот да ги слушне во живо композициите на својот син, само некои парчиња што му ги свиреше од дома. Секогаш му велеше дека е добар, ама дека му недостига реалност во неговата музика. Не го разбиравме за каква реалност зборуваше. Музиката не е реална. Таа, нели, треба да е нешто возвишено, натчовечно? Можеби мислеше на одраз на реалноста.
Се измешаа нашите солзи, се размачкаа по нашите лица. Од мојот силен стисок кога го прегрнав, за да му дадам некаква утеха, Леви поврати. Чувствуваше како сите негови композиции неповратно исчезнуваат. Како да заминале на некои необични, недофатливи места за нас. Јас, само имав силна грижа на совест.
„Не му ја исполнив желбата на татко ми“, ми рече. „Се чувствувам како Пол Клецки. Не ми е дозволено да компонирам така како што сакам и кога сакам. Тој не ми дозволува. Го чувствувам неговиот терор врз моите дела. Ќе бегам. Музиката нека ми остане во кутијата за чевли, оние што ми ги купи тој. И така јас не ги сакав…“, плачеше Леви, не знаеше што кажува. Доживуваше, првпат во својот живот, вистински реална ситуација со која не умееше да се справи.
Сиот тој татнеж од неслушлив вресок што излегуваше од грлото на Леви си зедов обврска да го придушам и да го однесам во бескрајноста на тоновите. Си зедов за право да му ја инсталирам мојата идеја во неговата композиција или, обратно, неговата мисла во мојата. Заедно ја создававме „Луна“ за потребите на еден фестивал на современа класична музика.
Едниот и единствен тон се претвори во куп набиени гроздовни акорди кои врескаа во собата, удираа по прозорците, го дупчеа паркетот, гребеа по ѕидовите. Беа валкани, гнасни, нè тепаа, ни направија модринки. Лигите од нашите плуканки го размачкаа пијаното, а вознемирувачките здивови го сликаа воздухот и го наполнија со радиоактивна прашина.
Леви остаре. Ликот му беше како на „The Prophet“ од Емил Нолде. Го видов како брадест и обелен старец со длабоки брчки. Очите немаа солзи, беа суви, умрени, со печат од некогашна загубена болка. Неговите прсти со валкани и долги нокти и кожа како географска карта вкочането се движеа по пијаното. Ги поклопив со моите млади и негувани раце на кои секогаш стоеше прстен со камен од смарагд кој ми го подари баба ми. Го залапав. Водевме љубов.
„Сега можеме да ја ставиме виолината“, му реков.
Татко му на Леви често му се наметнуваше. Му кажуваше како треба и како не треба, за сè, па така и за компонирањето. Затоа денес Леви беше како изгубено пиле. Го немаше крај себе таткото, ја немаше самодовербата и храброста. Чичко Милко (Милислав Трајанов) еднаш му рече:
„Леви, нема да научиш да компонираш ако во главата не си создадеш некаква слика за формата. Еве, на пример, можеш да си направиш географска карта на светот, своја. Како Анаксимандар. Неговата карта беше во форма на круг. Реката Океан ја обликува, а геометрискиот центар е во Делфи, во папокот на светот. Во средината е Егејско Море. Така ќе мислиш и на музиката. Малку нелогично, ама пак логично само за тебе“.
Леви не му се спротивставуваше, се плашеше.
„Стави ја виолината во средина“, ми рече. „Ти ќе ја пееш Луна, таа мелодија нека биде кружницата. Виолината нека биде центарот на светот“.
Почнав да го пеам текстот. Ми се чинеше како да трае цела вечност, со треперливи вокали во чија утроба се тресеше моето кревко тело:
„Сега е Луна, блеска како најскапоцениот сончев зрак,
дојде по големата војна, како надеж, како љубов,
како светлина на работ од темнината,
како излез од мрачниот тунел.
Сега е Луна, со вкусна насмевка како сочна вишна,
со радосни очи како врели бадеми,
стои како најпрекрасен цвет среде модрото поле,
им се смее на сите тажни, солзливи души.
Сега е Луна, сега кога сè се смири по длабоката болка,
да ни го покаже патот на животот, да нè одведе далеку од канџите на онаа која нè зароби,
на онаа која ни рече дека сме слепи и глуви.
Сега е Луна, ситна како зрно јачмен, а голема како еден свет.
таа може да ги покрие громогласните куршуми на злото,
со свилено пурпурно платно да нè замота во љубов!“
Виолината го плетеше секој мој испеан збор. Почнавме да танцуваме, јас и Леви. Танцот нè одведе на гробот кај чичко Милислав. Јас му се обраќав со Милко. Така сакаше. На Ти. Демек, така ќе сме биле поблиски. Таму, на гробјето, музиката беше тишина. Таму тишината беше мелодија. Ковчегот беше виолината, а „Луна“ ја пееја оние што дојдоа на погребот. Беа многу и направија хор од прегратки. Тоа беше најубавата композиција што некогаш ја имав слушнато. На нејзината премиерна фестивалска изведба присуствуваа само петмина. Аплаузот беше минорен, срамен, понижувачки.
Леви замина од градот. Не се врати никогаш повеќе. Знаеше дека јас и татко му имавме афера, дека јас бев негова Лолита, не му припаѓав на Леви. Не можеше да го прифати тоа. Неуспехот како композитор не му беше важен.
Но, јас чувствував дека треба да ги задоволам сексуалните потреби на татко му. Секако, тоа не беше вистинска љубовна романтична сеанса, туку пинг-понг игра, возвраќање услуга. Докторот го жртвуваше својот живот пред крајот за мене, односно љубовта во кругот на неговото семејство сакаше да ја транспортира кај мене, што беше донекаде и возможно. Сакаше да ми помогне, па сета своја привидна радост и среќа се обидуваше да ми ја наметне. Јас го знаев тоа и му возвраќав со моето младо тело со бела, чиста кожа за која тој велеше дека е како сапун.
