Околу 43.000 години пред нашата ера, еден неандерталец во денешна централна Шпанија наишол на големо гранитно камче чии природни вдлабнатини и форма го потсетиле на човечко лице. Наместо да го остави, тој го зел, го проучил – и потоа, со прст натопен во црвена боја, на него нацртал точка токму каде што би бил носот, пренесува Гардијан.
Така, според тимот шпански археолози, геолози и форензичари, можеби е оставен најстариот целосен човечки отпечаток од прст – и потенцијално најстариот пример на преносна уметност во Европа.
Камчето, долго нешто над 20 сантиметри, било пронајдено во јули 2022 година за време на ископувања во пештерскиот засолништен локалитет Сан Ласаро, близу Сеговиа. Иако на прв поглед изгледало како необично обликуван камен, неговата форма и специфичната црвена точка веднаш го привлекле вниманието на тимот.
„Кога го видовме, сите си помисливме исто: ‘Ова личи на лице’“, изјави археологот Давид Алварез Алонсо од Универзитетот Комплутенсе во Мадрид. „Но тоа не беше доволно. Ни требаше повеќе докази за да ја поддржиме хипотезата дека ова е симболичен предмет – можеби дури и најстарата апстракција на човечко лице што ја познаваме.“
По консултација со научната полиција, форензичарите потврдиле дека пигментот – мешавина од железни оксиди и глина – бил нанесен со човечки прст. Иако никогаш нема да се знае со сигурност, анализата сугерира дека отпечатокот му припаѓал на возрасен маж.
Уште пофасцинантен е фактот дека во и околу пештерата нема траги од окер пигмент, што значи дека тој бил донесен од друго место – што укажува на намера, односно симболичко однесување.
Истражувањето, објавено во Archaeological and Anthropological Sciences, ги засилува доказите дека неандерталците биле способни за уметничко и симболично изразување – нешто што долго време се сметало за ексклузивен белег на модерниот човек.
„Изборот на камчето поради неговиот изглед, и потоа неговото обележување со боја, укажуваат на човечка мисла што симболизира, замислува и проектира значење врз предмет“, наведуваат авторите. „Во овој случај, можеме да препознаеме три основни когнитивни процеси што стојат зад создавањето уметност: ментална концепција на слика, комуникациска намера и доделување значење.“
Иако научниот свет веројатно ќе продолжи да дебатира – особено околу прашањето дали неандерталците можеле да бидат „уметници“ – Алонсо и неговите колеги веруваат дека ова откритие нуди моќна потврда.
„Зошто би го гледале тоа лице поинаку од неандерталците? Тие исто така беа луѓе“, вели тој. „Овој предмет е уникатен – нема ништо слично. Но нашата тврдоглава претпоставка е дека неандерталците имаа капацитет за симболичко размислување, сличен на оној на Homo sapiens – и овој артефакт тоа го потврдува.“
Редакција Фронтлајн
