Локалните избори во Република Северна Македонија, кои се одржуваат на секои четири години, се клучна алатка за мерење на актуелниот политички моментум и довербата на граѓаните не во оние кои би требало да им бидат локални лидери туку во централната власт.
Споредбата на резултатите од првиот круг во трите последователни изборни циклуси – 2017, 2021 и 2025 – не е само статистичка вежба, туку претставува јасен приказ на длабоките промени на политичката сцена во земјата.
| Параметар | Локални избори 2017 (1. круг) | Локални избори 2021 (1. круг) | Локални избори 2025 (1. круг – Првични) |
| Клучна победничка партија | СДСМ (Голема предност) | ВМРО-ДПМНЕ (Водечка во гласови) | ВМРО-ДПМНЕ (Убедлива предност) |
| Освоени градоначалници (1. круг) | 37 (СДСМ) + Град Скопје | 9 (ВМРО-ДПМНЕ) / 7 (СДСМ) | 30 (ВМРО-ДПМНЕ) / 3 (СДСМ) |
| Вкупен број гласови (Трендови) | СДСМ: Највисок број гласови (Водечка партија во тој циклус) (вкупно освоени гласови во двата круга 420 илјади) ВМРО-ДПМНЕ: 335 илјади | ВМРО-ДПМНЕ: 320.300$ / СДСМ: 266.595 | ВМРО-ДПМНЕ: 301.799 (неофицијално) |
| Излезност (Одѕив) | Умерена до Висока (Над 50%) | Умерена до ниска 46% | Умерена до ниска (47-49%) |
| Број на општини во втор круг | Помал број (поради големиот број победи на СДСМ) | Голем број (околу 56) | Голем број (33 општини, што укажува на блиска трка во поголем број места) |
1. Драматичната промена во 2017 година
Изборите во 2017 година се одржаа во екот на политичката промена на централно ниво, промена на власта и обидите за реформирање на државата кон подобро како единствен излез од политичката криза. СДСМ веќе владејачка партија, ја искористи политичката енергија и моментум, што резултираше со доминантна победа во првиот круг, освојувајќи 37 градоначалнички места и Градот Скопје. Ова беше најголемиот локален пораз на ВМРО-ДПМНЕ во поновата историја. Иако точните сумарни бројки за гласови не се лесно достапни, поединечно за првиот круг јасно е дека СДСМ освоила убедливо најмногу гласови, консолидирајќи ја својата позиција на локално ниво.
2. Пресвртот во 2021 година
Локалните избори во 2021 година, пак, претставуваа друг вид на пресвртница. Иако не донесе драматични промени во бројот на решени градоначалници во прв круг (само околу 25 општини), ВМРО-ДПМНЕ, иако во опозиција, ја презеде лидерската позиција во вкупниот број на освоени гласови околу 320.300 гласови наспроти 266.595 за СДСМ. Овој психолошки и статистички пресврт, предизвика силен удар врз СДСМ и доведе до оставка на тогашниот премиер Зоран Заев.
3. Консолидацијата на моќта во 2025 година
Првичните резултати од 2025 година го потврдуваат трендот започнат во 2021. ВМРО-ДПМНЕ, сега како владејачка партија, постигна убедлива победа во првиот круг, освојувајќи 30 градоначалнички места. Слабеењето на СДСМ е евидентно, со освоени само 3 градоначалници во прв круг. Најважното е што владејачката партија прогласи дека освоила поголем број гласови од претходните избори, што укажува на силна мобилизација. Но, ако се земат бројките споредбено со парламентарните избори во 2024 година кога победи ВМРО-ДПМНЕ и од опозиција ја презеде власта од СДСМ на централно ниво, од 436.036 освоени гласови има пад од околу 134.237 гласа во првиот круг од локланите избори 2025.
Бројот на општини кои одат во втор круг (33) сепак останува висок, што покажува дека и покрај доминацијата, постои силна конкуренција на локално ниво. Кон таквите резултати придонесоа и коалиционите партии на ВМРО-ДПМНЕ, Левица која на парламентарните избори, прикажувајќи се како трета опција, успеа да влезе во Собранието, како и независните кандидати за градоначалници.
Може да се заклучи дека трите изборни циклуси откриваат јасен циклус на политичка доминација во Северна Македонија, во кој локалните избори служат како референдум за довербата во централната власт:
- 2017: Триумф на СДСМ по падот на претходната власт.
- 2021: Пресврт и опоравување на ВМРО-ДПМНЕ, најавувајќи ја промената на власта.
- 2025: Консолидација и доминација на ВМРО-ДПМНЕ, што претставува голем пораз за СДСМ на локално ниво во овој период.
Трендот на умерена излезност продолжува, а високиот број на општини кои одат во втор круг во 2021 и 2025 година, и покрај очигледната национална доминација на ВМРО-ДПМНЕ, сугерира дека локалната политика станува сè повеќе под закрила на централната власт и не нужно зависи од специфичните коалиции и кандидати во секоја општина.
Б. Јордановска / Цивил Медиа
