Последната истрага покрената против судијата Ѓоко Ристов од Апелациониот суд Скопје повторно сериозно ги разниша сомнежите за длабоко вкоренета корупција во македонскиот судски систем. Наместо да се третира како изолиран случај, овој предмет, според граѓанскиот сектор, претставува јасен индикатор за долгорочни и системски слабости во механизмите за интегритет, контрола и одговорност во судството.
Од невладината организација „Сите за правично судење“ предупредуваат дека континуираните случаи на судии вмешани во корупциски афери укажуваат на сериозен структурен проблем, кој е директно поврзан со начинот на селекција, унапредување и надзор на судиите и јавните обвинители.
„Фактот дека во последните 5–6 години имаме три судии осудени со правосилни пресуди и уште двајца судии против кои се водат кривични постапки за дела поврзани со корупција е загрижувачки. Но уште поалармантно е тоа што ваквите случаи најчесто се третираат како изолирани инциденти, наместо како симптом на подлабок системски проблем со кој се соочува нашето судство“, изјави Дарко Аврамовски, извршен директор на „Сите за правично судење“.
СКАНДАЛИ ШТО СЕ ПОВТОРУВААТ, СИСТЕМ ШТО НЕ УЧИ
Аврамовски потсетува дека овие случаи не може да се гледаат изолирано од поширокиот контекст на бројни скандали кои со години го следат судско-обвинителскиот систем – од приемот на кандидати во Академијата за судии и јавни обвинители, преку контроверзните унапредувања, до начинот на избор и функционирање на Судскиот совет и Советот на јавни обвинители.
– Кога сето ова ќе се стави во контекст – од скандалите во Академијата, преку процедурите за избор, унапредување и разрешување, па сè до проблемите во самите управни тела на судството – тогаш кривичните предмети против активни судии за корупција никако не смеат да се третираат како поединечни случаи, нагласува Аврамовски.
НЕЗАВИСНОСТА НЕ СМЕЕ ДА БИДЕ ШТИТ ЗА НЕОДГОВОРНОСТ
Од организацијата порачуваат дека судската независност не смее да се користи како алиби за неказнивост. Напротив, таа мора да значи и силни внатрешни механизми за одговорност и јасна подготвеност за справување со корупцијата во сопствените редови.
– Независноста на судството не значи само заштита од политички притисоци, туку и способност и волја за справување со корупцијата одвнатре. Потребни се конкретни чекори – зајакнување на проверките на имотната состојба, контрола на интегритетот, зголемена транспарентност и постојана евалуација на судиите и обвинителите, вели Аврамовски.
ЕВРОПСКИ ПРЕДУПРЕДУВАЊА ШТО СЕ ИГНОРИРААТ
Дополнително загрижува фактот што, како што предупредуваат и Европската унија и Советот на Европа, малиот број правосилни пресуди за корупција во судството не е доказ за отсуство на корупција, туку показател за слабата ефикасност на системот во нејзиното откривање и санкционирање.
Во последните извештаи на Европската комисија редовно се нотира недоволниот напредок во борбата против високата корупција, особено во судството, како и слабата улога на Судскиот совет во обезбедувањето интегритет и отчетност на судиите.
ПРАШАЊЕ НА ДОВЕРБА
Според аналитичарите, секој нов случај на сомнеж за корупција кај активен судија дополнително ја еродира и онака ниската доверба на граѓаните во правосудството. Без суштински реформи и јасни резултати, предупредуваат тие, судскиот систем ризикува да остане заробен во кругот на декларативни заложби и реална неказнивост.
Истражниот случај против судијата Ристов, наместо да биде уште една краткотрајна медиумска тема, отвора суштинско прашање: дали институциите конечно ќе го признаат системскиот проблем и ќе почнат вистинска реформа – или корупцијата и натаму ќе се третира како „исклучок“, а не правило што бара итен одговор.
Дестан Јонузи
