Новинарот Војо Маневски за ЦИВИЛ објаснува дека не може да има линеарно зголемување на нелинеарни пензии. Според него, социјалната политика не се сведува само на линеарно покачување – важно е да се обезбеди минимална пензија која ги покрива основните трошоци за живот.
Денеска пред Уставниот суд во Скопје се собраа пензионери од целата држава за да побараат продолжување на линеарното зголемување на пензиите. Иницијативниот одбор, предводен од Зоран Трајков, нагласи дека борбата е за заштита на пензионерите со ниски примања, а не политичка.
„Нашата борба е за сите идни пензионери, за корка леб и лекови. Доста е со поделби“, изјави Трајков.
Пензионерите посочуваат дека сегашниот систем со процентуално зголемување создава огромен јаз меѓу најмалата и најголемата пензија, што според нив е неправедно. Освен линеарно усогласување, тие бараат и К-15, повисока посмртнина и воведување на пензионерска картичка.
Пензионерите најавија дека ќе продолжат со активности и пред Канцеларијата на Европската Унија на 10 декември.
Партијата на пензионери бара минимална пензија од 70% од минималната плата
Партијата на пензионери предупредуваат дека сегашниот систем на линеарно усогласување на пензиите може да биде дискриминирачки и да создаде долгорочни проблеми за пензискиот систем.
Како решение, партијата предлага донесување на Закон за минимална пензија, со кој минималната пензија ќе изнесува најмалку 70% од минималната плата, а просечната до 60% од просечната плата.
Дополнително, се предлага паричен додаток за пензионери кои немаат други приходи, за покривање на трошоци за енергија, годишен одмор и новогодишни пакети. Партијата нагласува дека со овој пристап се зачувуваат стекнатите права, се штити генерациската солидарност и се избегнува фаворизирање на оние кои манипулирале со придонесите. Краткорочните бенефити, предупредуваат, можат да предизвикаат долгорочни проблеми за сегашните и идните генерации пензионери.
Постапката пред Уставниот суд
Уставниот суд отвори постапка за оценување на уставноста на член 2 од Законот за пензиско и инвалидско осигурување, со кој беше воведено линеарно зголемување на пензиите. Судот изрази сомнеж дека оваа одредба може да ги наруши уставните принципи на социјална праведност, еднаквост и правна сигурност, бидејќи сите пензионери добиваат исто покачување без оглед на стажот и уплатените придонеси.
Во тек е втората фаза од постапката, во која се собираат мислења од предлагачите на законот, по што ќе следува конечна одлука. Уставниот суд нагласува дека јавноста ќе биде информирана кога предметот ќе се стави на седница за гласање.
Судот нема да преиспитува претходни линеарни покачувања од 2.500 денари, исплатени во септември 2024 и март 2025 година, бидејќи тие биле од времен карактер и веќе не се дел од правниот промет.
Реакции на институциите
Директорот на Фондот за пензиско и инвалидско осигурување (ПИОМ), Никола Мемов, посочи дека законските измени минатата година беа донесени по барање на пензионерите за воведување на швајцарски модел, односно линеарно зголемување наместо процентуално, за да се намалат влијанијата на инфлацијата и да се усогласи животниот стандард со трошоците.
Мемов додаде дека пензионерите што живеат во странство не добиле линеарно покачување, бидејќи не ги чувствуваат ценовните шокови во земјата. Комисијата за заштита од дискриминација утврдила дискриминација, но конечната одлука ќе ја донесе Уставниот суд.
Во Буџетот за 2026 година се предвидени околу 117 милијарди денари за исплата на пензии, како и средства за здравствено осигурување на пензионерите. Владата ќе обезбеди и околу 1 милијарда евра за Фондот за ПИОМ за да се обезбеди редовна исплата.
Банките ја започнаа исплатата на пензиите за ноември, а Фондот уверува дека исплатата е стабилна и редовна, отфрлајќи шпекулации за ризици во пензискиот систем.
Политичко препукување
Владата на Мицкоски предизвика целосен хаос со исплатата на пензиите. Откако ги излажа пензионерите, сега се обидува вината да ја префрли на некој друг. Ако ВМРО-ДПМНЕ поднело неуставен закон, тогаш нема друг виновен освен оние што го поднеле – реагираат од СДСМ во соопштение.
Клучното прашање е: дали ВМРО-ДПМНЕ намерно им го приреди ова на пензионерите?
Факт е дека методологијата за усогласување на пензиите би донела повеќе пари кај пензионерите, без да го загрози Фондот, кој и онака има дупка од над 1 милијарда евра. Дополнително, ДПМНЕ исклучи 12.000 пензионери од законските усогласувања и зголемувања на пензиите.
Во меѓувреме, постои и официјална одлука на Комисијата за заштита од дискриминација, која потврдува дека е направена дискриминација и наложува измени на Законот – измени кои сè уште не се поднесени. Дел од оштетените веќе покренуваат тужби што ќе ја чинат државата значително.
Поради лошите политики на ДПМНЕ, дупката во ПИОМ надмина 1 милијарда евра, пари што државата мора да ги надополнува секој месец само за да ги сервисира пензиите. Сè друго е политички спин.
Премиерот Мицкоски вчера одговарајќи на пратенички прашања во Собранието призна дека е покрената постапка пред Уставниот суд за линеарното покачување. Тој ја обвини судијката Кацарска – како што ја нарече „архетип на неправдата“ – дека стои зад иницијативата што ќе доведе до укинување на линеарното зголемување.
Според него, одлуката веќе е донесена и потпишана, што значи дека 70% од пензионерите ќе добијат помали пензии од следниот месец. Мицкоски повтори дека ваквиот исход „не е фер“, припомнувајќи на последиците од транзицијата врз денешните ниски пензии.
Тој дури предупреди дека истиот Уставен суд можеби ќе ја „одмрзне“ платата на судиите и обвинителите, додека пензионерите ќе останат со укинато зголемување. „Ова е неправда за пензионерите“, рече Мицкоски.
Линеарно vs процентуално зголемување на пензиите?
Линеарното зголемување значи сите пензионери добиваат ист износ на покачување, без разлика колкава е нивната сегашна пензија или колку долго работеле и плаќале придонеси.
Пример:
Сите пензионери добиваат по 1.000 денари месечно.
Ако некој има пензија од 20.000 денари, ќе добие +1.000 → 21.000 денари.
Ако некој има пензија од 30.000 денари, ќе добие исто +1.000 → 31.000 денари.
Предност: Помага на оние со најниски пензии да добијат реално значајно зголемување.
Недостаток: Не ги наградува повеќе оние кои имале повисоки придонеси или поголем стаж.
Процентуално зголемување на пензиите
Процентуалното зголемување значи дека секој пензионер добива покачување според процент од неговата сегашна пензија.
Пример:
Ако процентот е 5%, пензионер со 20.000 денари добива +1.000 денари (5%), а пензионер со 30.000 денари добива +1.500 денари (5%).
Предност: Задржува пропорционалност, тие што имале повисоки пензии добиваат повеќе.
Недостаток: Оние со најниски пензии добиваат многу мало зголемување, што не помага доволно за основни трошоци.
Вкупниот буџет за 2026 година изнесува речиси 151 милијарда денари и е наменет за пензии, здравствено осигурување и транзициски трошоци кон вториот столб. Ова е моменталната состојба: Пензиите редовно се исплаќаат, постапката за укинување на линеарното зголемување пред Уставниот суд е во тек, а јавноста ќе биде информирана за конечната одлука.
Д. Муратов / Цивил Медиа
