Македонија е меѓу трите најзагадени земји во Европа, покажува новиот извештај за квалитет на воздухот за 2025 година, кој ја става земјата во групата со највисоки концентрации на штетни честички PM2.5, пренесува Euronews.
Според извештајот на IQAir, Северна Македонија, заедно со Босна и Херцеговина и Србија, се издвојува како дел од најзагадените земји од Европа, со нивоа на PM2.5 над 15 микрограми на кубен метар, што е трипати повеќе од препорачаното безбедно ниво на Светската здравствена организација од 5 µg/m³.
Само три земји во Европа со безбеден воздух
Извештајот покажува дека Европа, и покрај развиените системи за мониторинг, сè уште има сериозен проблем со загадувањето.
Во 2025 година, само три европски држави – Естонија, Исланд и Андора – ги исполнуваат строгите стандарди на Светската здравствена организација за чист воздух.
Анализата опфатила 2.303 градови во 43 европски земји, што е значително проширување во однос на претходната година. Од нив, дури 1.182 градови бележат пораст на загадувањето, додека 886 имаат намалување. Само 104 градови се во рамки на безбедните граници.
Балканот како жариште на загадувањето
Балканот повторно се издвојува како еден од најзагадените региони во Европа. Осум земји – Босна и Херцеговина, Северна Македонија, Србија, Турција, Молдавија, Романија, Црна Гора и Полска – имаат концентрации на PM2.5 значително над препорачаните.
Меѓу најзагадените градови доминираат локации од Турција и Балканот. На врвот е турскиот град Идир со просек од 64,4 µg/m³, следен од Буча, исто така во Турција. Нови Пазар во Србија се наоѓа на третото место, додека неколку градови во Босна и Херцеговина се исто така во топ 10.
Овие податоци укажуваат на системски проблеми во регионот, каде загадувањето не е изолиран феномен, туку структурен предизвик.
Што го предизвикува загадувањето?
Експертите наведуваат неколку главни причини за високото загадување во овој дел од Европа: интензивна употреба на јаглен за производство на енергија, греење со дрва и нискоквалитетни горива во домаќинствата, густ сообраќај и индустриски емисии.
Дополнително, географските и климатските услови, особено во котлинските градови, придонесуваат загадувањето да се задржува блиску до земјата, што го влошува квалитетот на воздухот во зимските месеци.
Финска и северна Европа како пример
На спротивниот крај од листата се наоѓаат нордиските земји. Финска има најчист воздух во Европа, со дури 25 градови под безбедното ниво на загадување.
Следуваат Шведска и Шпанија, а меѓу најчистите градови се и локации во Исланд и Португалија.
Причините за ова се комбинација од строги еколошки политики, висока употреба на обновлива енергија (над 50% во Финска), помала густина на население и поефикасни урбани системи.
Загадувањето како здравствен ризик
PM2.5 честичките се меѓу најопасните загадувачи, бидејќи се доволно мали за да навлезат длабоко во белите дробови и крвотокот.
Тие се поврзани со сериозни здравствени проблеми, вклучувајќи респираторни заболувања, срцеви болести и долгорочни состојби како рак.
Поради тоа, експертите препорачуваат граѓаните да ги следат нивоата на загадување во реално време преку апликации, да избегнуваат престој на отворено при високи концентрации и да користат заштитни маски и прочистувачи на воздух.
Јасна порака од извештајот
Извештајот јасно покажува дека, и покрај напредокот во мониторингот, Европа и натаму се соочува со сериозен предизвик во борбата против загадувањето.
За земјите како Македонија, ова не е само еколошко, туку и економско и здравствено прашање, кое бара системски и долгорочни решенија.
Редакција Фронтлајн
