Државниот завод за ревизија (ДЗР) ги објави наодите од ревизијата на финансиските извештаи и ревизијата на усогласеност на АД МЕПСО – Скопје за 2024 година. Иако друштвото бележи раст на приходите од својата основна дејност, утврдени се значителни слабости во управувањето со имотот, инвестициите и јавните средства. Овие недостатоци имаат директно влијание врз ефикасноста, развојот и модернизацијата на електропреносниот систем во државата.
Нерешени имотно-правни односи и сметководствени недостатоци
Ревизорите нотираат дека голем дел од електропреносната инфраструктура нема уреден правен статус или точна сметководствена евиденција.
Далекуводи: Преносната мрежа интегрира 112 далекуводи, но АД МЕПСО има имотни листови само за 53 од нив. За останатите 59 далекуводи отпочнати се сложени постапки за утврдување на правниот статус.
Трафостаници: Постојат нерешени прашања за 33 трафостаници кои се во заедничка сопственост со ЕВН Македонија АД, за кои во 2025 година е формирана работна група за надминување на проблемот.
Влијание врз тарифите: Поради неусогласената евиденција на овие објекти, не може да се потврди нивниот точен број и вредност, што директно влијае на висината на тарифата за пренос на електрична енергија која ја утврдува Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ).
Непризнаени средства: Материјални средства во подготовка во износ од 74.176.000 денари (околу 1.202.200 евра) се однесуваат на завршени проекти кои не се ставени во употреба. Дополнително, за средства во вредност од 19.100.000 денари недостига документација.
Бавна реализација на инвестициите и неискористени кредити
Во изминатите 13 години, АД МЕПСО реализирало значајни инвестициски активности, но степенот на нивната реализација е низок и се движи од 9% до 62%.
Пролонгирање и поскапување: Кај проектот за ревитализација на далекуводот Скопје 4 – Велес, вредноста е зголемена за 51% (дополнителни 1.481.657 евра), достигнувајќи вкупно 4.393.609 евра. Проектот за реконструкција на далекуводот Битола 1 – Прилеп доцни дури пет години и осум месеци.
Неповлечени заеми: Од вкупно одобрени 102.400.000 евра од меѓународни кредитни линии, дури 52% (53.434.992 евра) не се повлечени.
Трошоци за провизии: Заклучно со 2024 година, друштвото платило речиси 9 милиони евра (8.996.052 евра) само за камати и провизии за неповлечени средства, што претставува 8,8% од вкупно одобрените заеми. На пример, за неискористен заем од ЕБРД од 26,4 милиони евра наменет за далекуводот Валандово – Милетково, веќе се платени 155.672 евра за провизии.
Финансиска состојба, побарувања и човечки ресурси
Иако приходите од пренос на електрична енергија растат поради повисоките тарифи, друштвото се соочува со ризици во наплатата на побарувањата.
Заеми кон државни претпријатија: Побарувањата по основ на дадени заеми кон други државни акционерски друштва изнесуваат околу 9,6 милиони евра (591.990.000 денари), што е зголемување за повеќе од 10 пати во споредба со 2020 година. ДЗР предупредува дека оваа практика негативно влијае на ликвидноста, бидејќи кредитирањето не е основна дејност на АД МЕПСО.
Ненаплатени долгови: Околу 12% од побарувањата се постари од три години, претежно настанати од дебаланси на трговци со струја и користење прекугранични капацитети.
Вработувања: Кај 65% од нововработените (45 лица) утврдени се неправилности при исполнувањето на условите од огласите и систематизацијата, а дел од нив биле унапредени веднаш по вработувањето.
Сајбер безбедност и инфраструктура
Извештајот нотира и инцидент од 2024 година, кога АД МЕПСО било цел на сајбер напад. Нападот предизвикал привремена недостапност на ИТ системите, но за среќа не го нарушил преносот на електрична енергија. Овој настан ја нагласува итноста од зајакнување на сајбер безбедноста.
Дополнително, ревизорите укажуваат на потребата од санирање на фасадата на објектот, која била оштетена во 2020 и 2021 година, иако за нејзина реконструкција во периодот од 2013 до 2018 година биле потрошени приближно 8.866.400 евра.
Б. Ј. / ЦИВИЛ МЕДИА
