Резултатите од најновото меѓународно тестирање ПИСА 2025, што Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД) ги објави на 8 септември, покажуваат продолжување на сериозниот пад на ученичките постигнувања во голем дел од светот. Северна Македонија повторно е значително под просекот на ОЕЦД, а особено загрижува читањето, каде што само 26 отсто од 15-годишните ученици го достигнуваат најмалку основното ниво на компетентност.
ПИСА 2025 е најголемото истражување досега. Во тестирањето учествувале повеќе од 760.000 ученици од 91 земја и економија, кои претставуваат околу 33 милиони 15-годишници. Главна област во овој циклус биле природните науки, а учениците биле оценувани и по математика, читање и, за првпат, во решавање проблеми во дигитална средина.
Резултатите покажуваат дека проблемот не е ограничен само на послабите образовни системи. Просечните постигнувања во земјите од ОЕЦД се на најниските нивоа забележани во ПИСА. Од 2015 до 2025 година, просечниот резултат по читање се намалил за 28 поени, што ОЕЦД го проценува како еквивалент на околу една и пол година учење. Во математиката падот е 22 поени, или нешто повеќе од една година учење.
На врвот повторно се азиските образовни системи. Кинеските јурисдикции Пекинг, Шангај, Џангсу и Џеџијанг и Сингапур се најуспешни во трите главни области, а меѓу најдобрите се и Јапонија, Јужна Кореја, Тајван, Макао и Естонија.
Северна Македонија далеку под просекот
Во Северна Македонија во тестирањето учествувале 6.977 ученици од 124 училишта. Тие постигнале просечно 378 поени по природни науки, 380 по математика и 357 по читање, наспроти просекот на ОЕЦД од 482, 463 и 461 поен.
Во споредба со ПИСА 2022, математиката бележи пад од девет поени, додека резултатите по читање и природни науки се практично непроменети. ОЕЦД истовремено забележува дека разликата меѓу најуспешните и најслабите ученици во земјата се проширила во сите три области.
Уште посериозна слика дава распределбата според нивоата на знаење. Само 26 отсто од учениците во Северна Македонија достигнуваат најмалку Ниво 2 во читање, кое ПИСА го смета за основен праг на компетентност. Во математиката тој праг го достигнуваат 32 отсто, а во природните науки 36 отсто. Тоа значи дека 74 отсто од учениците се под основното ниво во читање, 68 отсто во математика и 64 отсто во природни науки.
Меѓу земјите од регионот што учествувале во истражувањето, Северна Македонија е зад Србија, Црна Гора и Албанија во сите три области, а постигнува повисоки резултати од Косово.
Дигиталните уреди и вештачката интелигенција влегуваат во училницата
ПИСА 2025 посветува значително внимание и на дигиталната средина во која учат младите. Во Северна Македонија учениците во просек користат дигитални уреди во училиште 1,5 час дневно за учење, но уште 1,4 час за активности што не се поврзани со наставата. Третина од учениците, 33 отсто, изјавиле дека нивните соученици често се одвлечени од дигитални уреди за време на часовите по природни науки.
Истражувањето покажува и дека вештачката интелигенција веќе е дел од секојдневието на учениците. Во Северна Македонија 44 отсто од 15-годишниците велат дека најмалку еднаш неделно користат AI чет-ботови како помош при учење. Околу 34 отсто ги користат за составување текстови за писмени задачи, 33 отсто за почетно истражување на нова тема, а 31 отсто за резимирање текстови.
ОЕЦД предупредува дека односот меѓу технологијата и успехот не е едноставен. Прекумерната или несоодветната употреба на дигитални уреди е поврзана со послаби резултати, додека учениците кои се обучени критички да ја оценуваат содржината создадена од вештачка интелигенција можат да имаат поголема корист од технологијата.
Нееднаквоста останува проблем
Социоекономската положба и натаму значително влијае врз постигнувањата. Во Северна Македонија учениците од најпривилегираната четвртина постигнале во просек 63 поени повеќе по природни науки од учениците од најнеповолната четвртина. Сепак, ОЕЦД наведува дека овој јаз не се зголемил значително во споредба со 2015 година.
Проблемите не се само во знаењето. Повеќе од половина од учениците, 52 отсто, посетуваат училишта чии директори сметаат дека недостигот од учебни материјали, ИТ-опрема, библиотечни или лабораториски ресурси го попречува наставниот процес.
Новите резултати затоа не покажуваат едноставно уште едно лошо рангирање, туку долготраен системски проблем. ПИСА 2025 покажува дека клучното прашање за Северна Македонија повеќе не е дали се потребни промени, туку кои промени можат мерливо да го подобрат разбирањето на прочитаното, математичкото размислување, научната писменост и способноста на учениците самостојно да учат во дигитална средина.
Д. Е.
Фото: Studying Stock photos by Vecteezy
