Одлуката на Европската централна банка да ги зголеми трите клучни каматни стапки за 0,25 процентни поени создава реален притисок врз европските финансиски пазари и Еурибор, но врската меѓу одлуките во Франкфурт и ратите што ги плаќаат граѓаните во земјава е значително посложена, се наведува во анализата на ЦИВИЛ Медиа.
ЕЦБ одлучи депозитната стапка да изнесува 2,50%, стапката за главните операции за рефинансирање 2,65%, а маргиналната кредитна стапка 2,90%, со примена од 16 септември. Сепак, ЕЦБ не најави однапред утврдена серија нови зголемувања, туку нагласува дека следните одлуки ќе зависат од економските податоци.
Анализата посочува дека кај постојните кредити од клучно значење е што е предвидено во договорот. Кај фиксните каматни стапки, растот на Еурибор не ја менува ратата во периодот на фиксирање. Кај варијабилните камати поврзани со Еурибор, зголемување е можно при следното договорено усогласување.
Дополнително, не сите променливи камати во Северна Македонија се врзани за Еурибор. Националната референтна каматна стапка во текот на 2026 година дури бележи постепено намалување.
Податоците на Народната банка, исто така, не покажуваат широк скок на кредитните камати. Во јули просечната каматна стапка на вкупните кредити изнесувала 4,68%, што е 0,23 процентни поени помалку од истиот месец минатата година. Кај домаќинствата, просечната стапка изнесувала 5,02%, или 0,26 процентни поени помалку на годишно ниво.
Како силен контрапример се посочува Црна Гора, чија централна банка оцени дека одлуките на ЕЦБ нема автоматски да се пренесат врз домашните кредити. Само 6,12% од кредитите таму се со варијабилна камата, а банките во голема мера се финансираат преку домашни депозити.
Србија, пак, покажува поинаков модел: таму централната банка и законодавецот директно интервенирале со мерки за ограничување на каматите и поповолни услови за одредени категории граѓани.
И регулативата на ЕУ оди во насока на посилна заштита на потрошувачите. Новата Директива за потрошувачки кредити предвидува мерки против прекумерно високи камати и трошоци, вклучително и можност за воведување горни граници.
ЦИВИЛ Медиа оценува дека би било пресилно да се тврди дека постои координирана пи-ар операција на банките, но во дел од медиумите може да се препознае рамка според која поскапувањето на кредитите се претставува како речиси неизбежна последица од одлуките на ЕЦБ.
Целосната анализа е објавена на ЦИВИЛ Медиа.
