Владата најави спроведување вонреден попис на населението следната година, како одговор на неодамнешната одлука на Уставниот суд. Оваа иницијатива, која предизвика бурни реакции во политичките и етничките кругови, се појавува во период на длабоки општествени и политички поделби во земјата.
Министерот за дигитална трансформација, Стефан Андоновски, истакна дека Владата ќе формира мулти-институционална работна група за подготовка на електронскиот попис, со цел да се овозможи поголема техничка прецизност и транспарентност. Сепак, прашањето дали вонредниот попис ќе се спроведува на секои пет години или ќе се врати стандардниот десетгодишен циклус, останува предмет на политички договор.
Најголемата полемика околу ова прашање доаѓа од етничките партии, особено од ДУИ и Алијансата за Албанците, кои ја критикуваат иницијативата како дел од широка стратегија на ВМРО-ДПМНЕ за етничко маргинализирање на Албанците. Тие ја обвинуваат новата влада дека преку манипулација со методологијата на пописот се обидува да го намали бројот на Албанците во земјата и да го прекрши духот на Охридскиот договор.
ДУИ посочува дека укинувањето на одредени делови од методологијата на пописот од 2021 година, како што се „резиденти“ и „нерезиденти“, е во спротивност со принципите на владеење на правото и отежнува точна статистичка слика. Од друга страна, Алијансата за Албанците предупредува дека предвремениот електронски попис би бил „демографски масакр“ и израз на „моноетничка“ и „антиалбанска“ политика.
Оваа тензија дополнително ја нагласува исклучително чувствителната природа на етничките односи во Северна Македонија и значењето на пописот како основа за политичка и економска застапеност во земјата. Пописот не е само статистичка операција, туку и клучен инструмент кој влијае врз буџетските распределби, изборните закони и идентитетските политики.
Премиерот Христијан Мицкоски најави можност за кривична одговорност кон претходната владејачка коалиција, што дополнително го вжештува политичкиот амбиент. Во меѓувреме, реакциите на опозицијата и дел од албанските партии укажуваат на можност за сериозни политички конфликти, кои може да ја загрозат стабилноста и мултиетничкиот карактер на државата.
Во контекст на овие случувања, клучно е политичките чинители да најдат консензус околу пописот, со цел да се обезбеди доверба кај сите заедници и институции. Само транспарентен, законски усогласен и инклузивен попис може да ги гарантира правата на сите етнички групи и да го зачува мирот и соработката во Северна Македонија.
Во спротивно, ризикот од зголемени етнички тензии и нестабилност може дополнително да ја одложи европската перспектива на земјата и да го загрози развојот.
Билал Касами од ВЛЕН нагласува дека мора да се бара одговорност за ваквите практики и поставува прашање за „цената што Албанците ја платиле“ поради овие манипулации, истакнувајќи дека ДУИ ја искористила ситуацијата за лични интереси и политичко збогатување.
Ваквата состојба ја потенцира кревката состојба на политичкиот систем во земјата, каде што пописот не е само статистичка операција, туку и инструмент за политичко влијание и етничка дистрибуција на моќта.
Известувачот на Европскиот парламент, Томас Вајц, јавно изрази загриженост од концептот „Српски свет“ и од учеството на функционери од Северна Македонија во иницијативи кои го поткопуваат регионалниот мир и суверенитет.
Дестан Јонузи
