Данската премиерка Мете Фредериксен изјави дека евентуално американско воено преземање на Гренланд би значело фактички крај на НАТО алијансата и на безбедносната архитектура воспоставена по Втората светска војна. Нејзината изјава доаѓа по обновените повици на американскиот претседател Доналд Трамп Гренланд да дојде под контрола на САД, во контекст на неодамнешната американска воена операција во Венецуела, пренесува Associated Press (AP News).
Гренланд е полуавтономна територија во рамки на Кралството Данска и како таква е дел од НАТО. Загриженоста во Копенхаген и Нуук дополнително се зголеми по ноќната операција на американските сили во Каракас, при која беше заробен венецуелскиот лидер Николас Мадуро и неговата сопруга, што предизвика силни реакции на меѓународната сцена.
„Ако Соединетите Американски Држави одлучат воено да нападнат друга земја членка на НАТО, тогаш сè запира. Вклучително и НАТО, а со тоа и безбедноста што постои од крајот на Втората светска војна“, изјави Фредериксен за данската телевизија ТВ2.
Таа заедно со премиерот на Гренланд, Јенс Фредерик Нилсен, остро реагираше на изјавите на Трамп и предупреди на сериозни последици доколку се загрози територијалниот интегритет на Данска и Гренланд. Поддршка за нивните ставови изразија и повеќе европски лидери.
Трамп во последните месеци повеќепати јавно зборуваше за можноста САД да воспостават јурисдикција над Гренланд, без целосно да ја исклучи и употребата на воена сила. Неговата изјава дека „за 20 дена ќе зборуваме за Гренланд“ дополнително ги засили стравувањата дека може да следи конкретна акција.
Фредериксен истакна дека изјавите на Трамп мора да се сфатат сериозно и порача дека Данска нема да прифати закани кон Гренланд. Од друга страна, премиерот Нилсен повика на смиреност и единство, нагласувајќи дека Гренланд не може да се споредува со Венецуела и дека САД не можат едноставно да ја освојат територијата.
Американскиот претседател, исто така, ја исмеа улогата на Данска во обезбедувањето на Гренланд, тврдејќи дека територијата е од клучно значење за националната безбедност на САД поради присуството на руски и кинески бродови во Арктикот. Дански експерти, пак, оценуваат дека ваквите тврдења се претерани и не соодветствуваат со реалната состојба на теренот.
САД веќе имаат воено присуство во Гренланд преку вселенската база Питуфик во северозападниот дел на островот, изградена врз основа на договор од 1951 година меѓу Вашингтон и Копенхаген. Базата игра важна улога во системите за рано предупредување и ракетна одбрана на НАТО.
На копното на Данска, партнерството меѓу САД и Данска е долготрајно. Данците купуваат американски борбени авиони Ф-35, а минатата година, данскиот парламент одобри закон со кој се дозволуваат американски воени бази на данска територија.
Критичарите велат дека со гласањето данскиот суверенитет им се отстапи на САД. Законот го проширува претходниот воен договор, склучен во 2023 година со администрацијата на Бајден, каде што американските трупи имаа широк пристап до данските воздухопловни бази во скандинавската земја.
Европската комисија вчера предупреди дека безбедносните интереси никогаш не треба да се користат како изговор за анексија на Гренланд, автономен регион на Кралството Данска, чија влада предупредува дека преземањето на островот од страна на САД би значело крај на НАТО.
„Сакаме да ги потсетиме сите дека Гренланд е сојузник на САД и е под заштита на НАТО“, изјави портпаролката на Комисијата, Паула Пињо.
Портпаролката на Комисијата за надворешна политика, Анита Хипер, изјави дека ЕУ очекува нејзините партнери да ги почитуваат принципите на суверенитет и територијален интегритет.
„ЕУ ќе продолжи да ги брани принципите на национален суверенитет, територијален интегритет и неповредливост на границите“, изјави Хипер. „Ова особено важи за случаи кога територијалниот интегритет на земја-членка на ЕУ е доведен во прашање“, додаде таа.
И покрај долгогодишното безбедносно партнерство меѓу Данска и САД, последните изјави и потези на Трамп отвораат сериозни прашања за иднината на трансатлантските односи и стабилноста на НАТО алијансата.
Редакција Фронтлајн
