Администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп презема невообичаен и политички чувствителен чекор – привремено олеснување на санкциите за одредени залихи иранска нафта, иако САД во исто време водат воени операции против Иран, анализира Си-Ен-Ен.
Причината е сè подлабоката енергетска криза, предизвикана од војната во Блискиот Исток и блокадата на Ормуската Теснина – клучен коридор низ кој поминува значителен дел од светската нафта.
Според извори запознаени со внатрешните разговори во администрацијата, Вашингтон веќе ги исцрпил главните алатки за стабилизирање на пазарот, додека цените на нафтата и горивата продолжуваат нагло да растат.
Ормуската Теснина како клучен фактор
Ситуацијата е дополнително комплицирана од фактот што поминувањето низ Ормуската Теснина е сериозно ограничено, што значително ја намалува глобалната понуда на нафта.
Внатрешните проценки во администрацијата покажуваат дека високите цени би можеле да се задржат со месеци, особено ако конфликтот продолжи да ескалира.
Експертите предупредуваат дека станува збор за една од најголемите нарушувања на пазарот на нафта во последните години, со недостиг кој е многу поголем од капацитетот на достапните мерки.
Досегашните мерки не дадоа резултат
САД веќе презедоа неколку чекори за ублажување на кризата, вклучително и ослободување на стотици милиони барели од стратешките резерви, делумно олеснување на санкциите за руска нафта и забрзување на домашното производство.
Сепак, овие мерки имаа ограничен ефект. Цената на нафтата тип Брент достигна над 110 долари за барел, додека цените на горивата во САД се приближуваат до 4 долари по галон.
Ова ја принуди администрацијата да бара нови, порадикални решенија.
Контроверзна одлука: иранска нафта на пазарот
Во овој контекст, администрацијата одлучи привремено да дозволи продажба на иранска нафта која веќе се наоѓа на танкери на море, со цел да се зголеми понудата на пазарот.
Се проценува дека станува збор за околу 140 милиони барели – количина што може краткорочно да ја олесни кризата, но не и да ја реши.
Овој потег е контрадикторен, бидејќи истовремено му овозможува на Иран да оствари финансиски приходи, додека САД водат воени операции против него.
Политички и економски парадокс
Одлуката е особено чувствителна за Трамп, кој во минатото жестоко го критикуваше договорот на администрацијата на Барак Обама со Иран, вклучително и финансиските трансакции поврзани со него.
Сега, практично, неговата администрација дозволува иранска нафта да влезе на пазарот, со аргумент дека таа и онака би била продадена – најверојатно на Кина.
Разликата, според официјалните лица, е што наместо Кина, оваа нафта ќе можат да ја купуваат американските сојузници, како Индија, Јапонија или земји од Југоисточна Азија.
Ограничен ефект на мерката
И покрај ова, аналитичарите предупредуваат дека ефектот ќе биде краткотраен. Количината од 140 милиони барели одговара на околу еден и пол ден глобална потрошувачка, што значи дека пазарот брзо ќе се врати под притисок.
Дополнително, постои реална можност Иран да оствари значителен профит поради зголемените цени, што ја прави мерката уште поконтроверзна.
Недостаток на алтернативи
Во меѓувреме, администрацијата одбива да преземе некои поекстремни мерки, како ограничување на извозот на нафта и гас, поради страв од дополнителен хаос на глобалните пазари.
Исто така, нема планови за ново масовно ослободување на резерви, иако веќе е договорено пуштање на околу 400 милиони барели од резервите на повеќе земји.
Како дополнителна опција се разгледува привремено укинување на одредени еколошки регулативи за горивата, но и таа мерка се очекува да има ограничен ефект.
Клучниот избор: Ормуз или економски шок
Експертите оценуваат дека администрацијата се наоѓа пред едноставен, но тежок избор – или да најде начин да ја отвори Ормуската Теснина, или да се соочи со сериозни економски последици.
Без стабилизација на овој клучен енергетски коридор, сите останати мерки имаат ограничен домет.
Баланс меѓу војна и економија
Одлуката за олеснување на санкциите за иранската нафта ја отсликува сложената позиција на администрацијата – обид да се води војна со Иран, а истовремено да се контролираат економските последици од таа војна.
Во краток рок, мерката може да донесе одредено олеснување на пазарот, но на долг рок клучниот фактор останува истиот: без стабилизација на регионот и слободен проток на нафта, ценовниот притисок ќе продолжи.
