Меѓуѕвездената комета 3I/ATLAS оваа недела минува покрај Земјата во последното спектакуларно појавување пред засекогаш да го напушти Сончевиот систем и да се врати во меѓуѕвездениот простор.
Кометата ќе се доближи до нашата планета во петок, на оддалеченост од околу 167 милиони милји (269 милиони километри), што претставува нејзин најблизок пристап до Земјата за време на ова патување. Иако е безопасна, научниците внимателно ја следат поради нејзиното потекло надвор од Сончевиот систем.
Објект од друг ѕвезден свет
Според проценките на НАСА, 3I/Atlas има дијаметар од околу 440 метри до 5,6 километри, што ја прави значително голем објект. Иако постепено избледува додека се оддалечува од Сонцето, астрономите велат дека сè уште може да се набљудува со аматерски телескопи, што претставува ретка можност за љубителите на ноќното небо.
„Сега е вистинското време за набљудување, бидејќи кометата брзо ќе стане премногу слаба за детекција“, соопштуваат од НАСА.
Поблиску до Јупитер, па збогум засекогаш
Во март, 3I/Atlas ќе му се приближи на Јупитер на растојание од околу 33 милиони милји (53 милиони километри), по што ќе продолжи кон надворешните граници на Сончевиот систем.
Зошто 3I/ATLAS почна да свети зелено?
Снимки направени со телескопот Gemini North на Хаваи, управуван од NSF NOIRLab, покажуваат дека кометата сега сјае значително позелено отколку пред неколку месеци. Истражувачите ја набљудувале преку црвени, портокалови, сини и зелени филтри и утврдиле дека зелената компонента е доминантна. Заматените линии во позадината на фотографиите се ѕвезди, кои изгледаат како да се движат затоа што телескопот бил фиксиран на самата комета.
Научниците брзо ја отфрлаат секоја сензационалистичка интерпретација. Зелената боја не е ништо мистично – таа доаѓа од дијатомски јаглерод (C₂), молекула составена од два јаглеродни атоми. Овој гас, кога е ослободен од јадрото на кометата и осветлен од Сонцето, емитува карактеристична зелена светлина.
„Меѓу гасовите што се ослободуваат од 3I/ATLAS е и дијатомскиот јаглерод, кој е добро познат извор на зелениот сјај кај кометите“, наведуваат од NSF NOIRLab.
Познат феномен, но со интересен пресврт
Многу комети од нашиот Сончев систем покажуваат зелена нијанса кога се активираат од сончевата топлина. Таков беше случајот и со кометата 12P/Pons-Brooks, наречена „Мајка на змејовите“, како и со поновата C/2025 F2 (SWAN).
Но, кај 3I/ATLAS има нешто особено интересно. Кога првпат беше набљудувана со телескопот Gemini South во Чиле, кон крајот на август, кометата имала изразено поцрвена боја. Тоа било месеци пред нејзиното најблиско приближување до Сонцето.
Што ни кажува промената на бојата?
Промената од црвеникава кон зелена нијанса е силен индикатор дека кометата, како што се загрева, почнува да ослободува нови молекули во вселената. Тоа им дава на научниците важни траги за нејзиниот хемиски состав и внатрешна структура.
Бидејќи 3I/ATLAS потекнува од друг ѕвезден систем, овие податоци се особено вредни. Тие нудат редок увид во материјалот од кој се формирале планетарни системи надвор од нашиот Млечен Пат.
„Секоја ваква промена е како порака од друг ѕвезден свет“, велат астрономите – порака што може да помогне подобро да се разбере како изгледаат кометите во другите делови на галаксијата.
Само трет познат ваков посетител
3I/Atlas е третиот познат меѓуѕвезден објект што досега е регистриран како минува низ нашиот систем. Првиот беше откриен во 2017 година со телескоп на Хаваи, а вториот, две години подоцна, беше забележан од аматерски астроном на Крим.
Оваа комета беше откриена во јули од АТЛАС телескопот на НАСА во Чиле, кој рутински го пребарува небото во потрага по потенцијално опасни астероиди.
Потекло постаро од Сонцето?
Научниците веруваат дека 3I/Atlas можеби потекнува од ѕвезден систем значително постар од нашиот, што ја прави исклучително вредна за истражување. Таквите објекти носат информации за условите во други делови од Млечниот Пат и помагаат подобро да се разбере формирањето на планетарните системи.
„Секој ваков посетител е природна временска капсула од друга ѕвездена средина“, истакнуваат астрономите.
Редакција Фронтлајн
