Европската унија и Меркосур – јужноамериканскиот блок (Аргентина, Бразил, Парагвај и Уругвај) – во саботата, 17 јануари 2026 година, во Асунсион, Парагвај, формално го потпишаа долгонајавуваниот договор за слободна трговија, со што се затвора преговарачка сага што трае повеќе од четврт век. Потпишувањето доаѓа во момент кога глобалната економија сè почесто оди кон протекционизам и трговски тензии, а Брисел сака да испрати сигнал дека останува на страната на отворени пазари и правила.
Договорот, според Европската комисија и Советот на ЕУ, е структуриран како два инструмента – Партнерски договор (EMPA) и Преоден трговски договор (iTA) – со цел трговските придобивки да можат да стартуваат порано, додека поширокиот партнерски дел минува низ посложен процес на ратификација.
Во економска смисла, ЕУ и Меркосур сакаат да создадат една од најголемите зони на слободна трговија во светот, со пазар од околу 700 милиони луѓе. Клучниот ефект е постепено намалување и укинување на голем дел од царините, при што во јавните процени најчесто се споменува дека ќе бидат опфатени над 90% од тарифите, со транзициски периоди за чувствителни производи.
Европската комисија наведува дека договорот треба да донесе конкретни заштеди за европските компании преку пониски давачки и полесен пристап до пазарите во Јужна Америка, а дел од медиумските извештаи ја пренесуваат проценката дека европските компании би можеле да заштедат повеќе од 4 милијарди евра годишно на царини, пренесува Euronews.
Од другата страна, Меркосур очекува полесен извоз на земјоделски производи и суровини кон ЕУ, додека Европа особено гледа потенцијал за индустриски извоз, вклучително машини, возила и хемиски производи. Според Reuters, трговијата меѓу двата блока во 2024 година изнесувала 111 милијарди евра, што договорот го става во рамка на веќе значајни економски врски, кои сега треба да се продлабочат. пренесува Reuters.
Но, политичкиот фронт околу ЕУ-Меркосур договорот останува чувствителен. Во Европа, отпорот најчесто доаѓа од земјоделски здруженија и од дел држави членки кои предупредуваат дека поевтин увоз може да го притисне домашното производство, а паралелно се отвораат и еколошки дилеми, особено околу ризиците од дополнителна сеча на шуми и стандардите за производство, пишува DW.
Токму затоа, следната фаза е можеби потешка од самото потпишување – ратификацијата. Советот на ЕУ појаснува дека Европскиот парламент треба да даде согласност за ЕУ да ги финализира договорите, а потоа следуваат и национални процедури, зависно од деловите што се сметаат за „мешана“ надлежност. Во пракса, iTA е замислен како побрза патека за трговскиот дел, додека EMPA оди пошироко и бара повеќе чекори, наведуваат од Советот на ЕУ.
Овој договор е и геополитички потег. АП нотира дека ЕУ сака да ја зајакне позицијата во Јужна Америка во време кога влијанието на САД и Кина расте, а самото потпишување се третира како стратегиско сидро за подлабока соработка меѓу двата региона.
Преговорите за ЕУ-Меркосур договорот почнаа уште во 1999 година, политичкиот договор беше постигнат во 2019, но потоа следеа години блокади, дополнителни условувања и внатрешни политички притисоци. Со потписот во Асунсион, документот конечно влезе во официјална процедура – но неговиот вистински живот ќе почне дури кога институциите ќе го ратификуваат и ќе се активираат одредбите во пракса.
Редакција Фронтлајн
