Протечени разговори откриваат директна линија Будимпешта – Москва
Протечени аудио снимки и транскрипти до кои дошол меѓународен конзорциум на истражувачки медиуми отвораат сериозни прашања за улогата на Унгарија во европската санкциска политика кон Русија. Според истражувањето на VSquare, FRONTSTORY, Delfi Estonia, The Insider и ICJK, унгарскиот министер за надворешни работи Петер Сијарто не само што одржувал редовна комуникација со рускиот министер Сергеј Лавров, туку и споделувал доверливи информации од внатрешни состаноци на Европската унија, притоа активно туркајќи иницијативи што оделе во корист на Кремљ.
Истражувањето опфаќа разговори од периодот меѓу 2023 и 2025 година и, според објавените транскрипти, покажува дека зад блокадите, одложувањата и обидите за разводнување на европските санкции не стоела само познатата политика на Виктор Орбан, туку и конкретна, оперативна координација со Москва. Во центарот на тие контакти е Сијарто, кој во разговорите настапува не како претставник на земја-членка на ЕУ и НАТО, туку како политичар подготвен да му пренесува на Кремљ што се случува во Брисел и да дејствува според руски барања.
Случајот со сестрата на Алишер Усманов
Еден од најсилните делови на истражувањето е разговорот од 30 август 2024 година, воден само еден час откако Сијарто се вратил во Будимпешта од Санкт Петербург. Во тој телефонски разговор, Лавров му се јавува со прецизно барање поврзано со Гулбахор Исмаилова, сестра на рускиот олигарх Алишер Усманов, која во тој момент се наоѓала на санкциската листа на Европската унија. Лавров директно му пренесува на Сијарто дека се јавува „по барање на Алишер“ и го потсетува дека ветил оти ќе работи на нејзино отстранување од листата.
Одговорот на Сијарто, според транскриптот, не остава многу простор за двосмисленост. Тој му кажува на Лавров дека заедно со словачката страна ќе поднесат предлог до Европската унија за нејзино бришење од санкциите и дека ќе направат сè што можат за тоа да се случи. Само седум месеци подоцна, Исмаилова навистина беше отстранета од санкциската листа на ЕУ, заедно со Вјачеслав Моше Кантор и рускиот министер за спорт Михаил Дегтјаров.
Овој случај е особено чувствителен бидејќи станува збор за личност поврзана со еден од најмоќните руски олигарси. Алишер Усманов, руски и узбекистански тајкун со огромно богатство стекнато во рударството, индустријата, телекомуникациите и медиумите, е опишуван како човек со особено блиски врски со Владимир Путин. Според проектот Russian Asset Tracker на OCCRP, вредноста на имотот поврзан со него надминува 3,4 милијарди долари, вклучувајќи луксузни имоти, банкарски сметки, авиони и пловила низ Европа.
„Кртот“ во европските состаноци
Истражувањето не застанува на случајот со Усманов. Уште позагрижувачки е тоа што разговорите покажуваат дека Сијарто пренесувал детали од доверливи состаноци на европските министри за надворешни работи. Во истиот разговор од 30 август 2024 година, откако ја завршиле темата за сестрата на Усманов, Сијарто му пренесува на Лавров што се зборувало на состанокот на Советот за надворешни работи на ЕУ одржан претходниот ден.
Таму тој му раскажува што изјавил тогашниот литвански министер Габриелиус Ландсбергис, кој тврдел дека Русија делумно ја финансира својата војна преку профитот од гас и нафта што европски држави, меѓу нив Унгарија и Словачка, продолжуваат да ги купуваат. Ландсбергис подоцна потврдил дека содржината на тој разговор одговара на реалната расправа што навистина се водела на состанокот.
Неговата реакција била остра. Тој оценил дека сето ова покажува оти Путин имал, и веројатно сè уште има, „кртови“ во европските и НАТО состаноци. Ландсбергис дури го споредил Сијарто со Ким Филби, најпознатиот советски шпион во британската разузнавачка служба за време на Студената војна. Симболиката на таа споредба е уште посилна ако се има предвид дека и Филби и Сијарто го добиле Орденот на пријателството, највисокото советско, односно руско признание што може да му биде доделено на странец.
Како Унгарија ја користи слабоста на системот на ЕУ
Суштината на проблемот не е само во контактите меѓу двајца министри, туку во начинот на кој функционира системот на Европската унија. ЕУ во моментов санкционира околу 2.700 руски физички и правни лица, но тие санкции мора да се продолжуваат секои шест месеци, а за тоа е потребен консензус на сите 27 земји-членки. Тоа ѝ дава голема моќ на секоја држава што сака да блокира, условува или тргува со заедничката позиција.
Според дипломат вклучен во санкциските преговори, Унгарија и Словачка редовно настапувале со подолги листи на имиња кои барале да бидат отстранети, а потоа во текот на преговорите тие листи се сведувале на неколку клучни личности. Изворот нагласува дека аргументите обично не биле правни, туку политички, што значи дека не станувало збор за формално оспорување на санкциите, туку за гола политичка уцена во механизам што бара едногласност.
Токму тука лежи клучната слабост на ЕУ: кога една членка решава да ја користи правилото на консензус не за одбрана на сопствени јасни државни интереси, туку за туркање агенда корисна за трета сила, целиот систем станува ранлив.
Обиди за спас на руската „сенка флота“
Во друг сет разговори, овојпат со рускиот заменик-министер за енергетика Павел Сорокин, Сијарто оди уште подалеку. Според истражувањето, тој му кажува на Сорокин дека се обидува да го ослаби, па дури и да го укине, новиот пакет европски санкции насочен кон руската „сенка флота“ – мрежата танкери и компании преку кои Москва ја заобиколува западната контрола врз извозот на нафта.
Во разговор од 30 јуни 2025 година, Сијарто се жали дека ЕУ не му дава доволно документи за случајот со 2Rivers, компанија со седиште во Дубаи, порано позната како Coral Energy, која според европските власти била меѓу клучните играчи во продажбата на руска нафта преку сопствени танкери и прикривање на потеклото на суровината од рускиот енергетски гигант Роснефт. Велика Британија ја санкционираше 2Rivers и нејзината мрежа во декември 2024 година.
Во истиот разговор, Сијарто му кажува на Сорокин дека се бори против целиот 18-ти пакет санкции и дека веќе успеал да извади 72 ентитети од листата, иако првично на неа имало 128. Не е сосема јасно на кои ентитети точно се однесува оваа бројка, но поентата е поразителна: шеф на дипломатијата на една членка на ЕУ бара од руски функционер дополнителни аргументи за да може поуспешно да ги брани руските интереси во Брисел, сето тоа претставувајќи го како унгарски национален интерес.
Банки, енергетика и руски интереси во Брисел
Разговорите со Сорокин откриваат и дека Сијарто интервенирал околу руски банки кои се разгледувале за санкционирање. Во еден момент му вели дека веќе успеал да го извади Санкт Петербург банка од листата, како и уште една банка поврзана со проектот Пакс. Притоа, директно му нуди на рускиот функционер да му ги испрати имињата на банките за да провери што може да се направи.
Овие детали укажуваат на нешто многу посериозно од обична политичка блискост. Станува збор за ситуација во која унгарската дипломатија практично функционира како канал низ кој Москва се обидува да влијае врз европската санкциска политика одвнатре.
Од изолирани вета до систематска стратегија
Истражувањето покажува дека ваквото однесување не е инцидент од последните месеци, туку процес што трае со години. Уште во јуни 2022 година, Унгарија го држеше како заложник целиот шести пакет санкции, сè додека од листата не беше изваден рускиот патријарх Кирил. Подоцна следуваа нови блокади, нови имиња и нови компромиси. Во февруари 2024 година Унгарија безуспешно се обидуваше да ги тргне Усманов, Кантор и Никита Мазепин. Во септември 2024 година Унгарија успеа да обезбеди отстранување на Мазепин, а од листата беше тргната и Виолета Пригожина, мајката на Евгениј Пригожин, иако нема доказ дека тоа било по директно унгарско барање.
Во февруари 2025 година, Унгарија повторно обезбеди исклучок за патријархот Кирил, а заедно со Словачка помогна да се спасат и Рускиот олимписки комитет, ЦСКА Москва и ФК Ростов. Во март 2025 година, заеднички успеаја да ги тргнат Кантор, Дегтјаров и Исмаилова. Во февруари 2026 година, Будимпешта отиде чекор подалеку и целосно стави вето на 20-тиот пакет санкции, повикувајќи се на спор околу нафтоводот Дружба.
Геополитичка цена за Европа
Во оваа приказна не е проблем само Унгарија. Проблем е и тоа што Европската унија, три години по почетокот на големата руска инвазија врз Украина, сè уште функционира со механизам што ѝ овозможува на една држава-членка да ја парализира колективната безбедносна политика. Кога на тоа ќе се додаде фактот дека Словачка во повеќе наврати настапувала синхронизирано со Будимпешта, а во еден момент и Турција преку писмо од Реџеп Таип Ердоган до словачкиот премиер Роберт Фицо отворено лобирала за Усманов, станува јасно дека станува збор за поширока мрежа на политички притисок.
Најопасниот заклучок од ова истражување е дека она што почнало како повремено унгарско кочење на санкциите, со текот на времето се претворило во систематски, полуинституционализиран механизам на лобирање за личности и структури блиски до Кремљ. Ако снимките и транскриптите се точни, тогаш веќе не станува збор само за „поразлична надворешна политика“ на една земја-членка, туку за сериозен безбедносен проблем во самото јадро на Европската унија.
Ова истражување отвора едно од најтешките прашања за иднината на Европа: што се случува кога членка на ЕУ и НАТО не само што ја подрива заедничката политика, туку и, според објавените докази, во реално време му пренесува на Кремљ што се случува во европските институции. Во таков амбиент, приказната за Петер Сијарто веќе не е само приказна за Унгарија. Таа станува приказна за ранливоста на Европската унија, за цената на консензусот и за тоа колку длабоко руското влијание успеало да навлезе во политичките пукнатини на Европа.
