Вселенското летало „Војаџер 1“, кое во моментов се наоѓа во критична фаза поради технички дефекти и ограничени енергетски ресурси, претставува најзначајниот истражувачки потфат во историјата на астрономијата. НАСА неодамна објави дека е принудена да исклучи дел од научните инструменти за да го зачува напојувањето на леталото, кое по повеќе од 48 години во вселената, сè уште е единствениот објект создаден од човекот што го истражува меѓуѕвездениот простор. Оваа одлука за гасење на инструментите е неопходен компромис за да се одржи мисијата во живот барем уште некое време, додека инженерите се обидуваат да го решат проблемот со бинарниот код што леталото го испраќа поради оштетениот мемориски чип.
Историскиот пат низ Сончевиот систем и подалеку
Лансиран во далечната 1977 година, само неколку недели по неговиот близнак „Војаџер 2“, „Војаџер 1“ беше дизајниран за примарна мисија која требаше да трае само пет години и да ги проучува џиновските планети Јупитер и Сатурн.
Иако името сугерира поинаку, „Војаџер 2“ беше лансиран прв. НАСА го лансираше „Војаџер 2“ на 20 август 1977 година, додека „Војаџер 1“ беше лансиран неколку недели подоцна, на 5 септември 1977 година. Причината за ваквото нумерирање е тоа што „Војаџер 1“ беше испратен на побрза траекторија која му овозможи прв да стигне до Јупитер и Сатурн, и на крајот прв да го напушти нашиот Сончев систем и да влезе во меѓуѕвездениот простор.
Војаџер 1 ги надмина сите очекувања, испраќајќи ги првите детални фотографии од прстените на Сатурн и откривајќи активни вулкани на јупитеровата месечина Ијо, што претставуваше револуционерно откритие во тоа време. По завршувањето на овие задачи, „Војаџер 1“ го продолжи својот пат кон надворешните граници на Сончевиот систем, носејќи ја со себе познатата „Златна плоча“ – временска капсула со звуци и слики од Земјата, наменета за евентуални вонземски цивилизации.
Влезот во меѓуѕвездениот простор и откривањето на „ѕидот од оган“
Клучниот момент во поновата историја на оваа мисија се случи во 2012 година, кога „Војаџер 1“ официјално стана првиот објект кој ја напушти хелиосферата и влезе во меѓуѕвездениот простор. Едно од најфасцинантните откритија на мисијата беше идентификувањето на огромна бариера од врела плазма на самиот раб на Сончевиот систем, која научниците често ја опишуваат како „ѕид од оган“. Овој слој претставува граница каде сончевиот ветер се судира со меѓуѕвездениот ветер, создавајќи екстремно високи температури кои ги изненадија истражувачите. Оваа жешка плазма делува како заштитен слој за нашиот Сончев систем, а податоците од „Војаџер“ помогнаа да се разбере како овој штит нè брани од високоенергетските космички зраци.
Инженерска снаодливост во услови на застарена технологија
Значењето на „Војаџер 1“ денес не е само во научните податоци, туку и во инженерската способност да се управува со технологија стара речиси половина век. Компјутерскиот систем на леталото има меморија која е илјадници пати помала од онаа на најобичен модерен паметен телефон, па затоа секоја софтверска „крпеница“ бара огромна прецизност и креативност. НАСА се надева дека со постепеното исклучување на инструментите ќе успее да ги задржи функционални грејачите на леталото, спречувајќи го смрзнувањето на неговите системи во екстремно студениот меѓуѕвезден простор каде што Сонцето е само една подалечна светла точка.
Крајот на една ера и наследството за иднината
Иако се проценува дека енергијата на „Војаџер 1“ целосно ќе згасне во наредните неколку години, неговото значење за човештвото е вечно. По згаснувањето на последната радио-врска, леталото ќе продолжи тивко да крстари низ Млечниот пат илјадници години, носејќи ја пораката за цивилизацијата што го создала. Моменталните напори на инженерите да го спасат системот за податоци се последен обид да извлечеме уште малку знаење од овој неуморен истражувач пред тој засекогаш да потоне во тишината на меѓуѕвездениот простор.
Редакција Фронтлајн
Прочитајте повеќе за Војаџер 1 и 2 во анализата ФронтКосмос:
ФронтКосмос VI: Патот и мистериите на Војаџер 1 и 2 – гласот на човештвото
