Енди Јен основач и генерален директор на една од водечките компании во интернет просторот особено во заштитата на приватноста, во интервју за Цивил Медиа говори за потребата од безбеден интернет, но и за обидите за злоупотреба од страна на хибридни закани какви што се случуваат низ светот па и во Македонија.
Полицијата не секогаш е доволно екипирана или опремена да им влезе во трага на овие сторители на терористички закани, вели Јен и тоа не е случај само со Македонија туку насекаде низ светот. Но Македонија има голем потенцијал за развој на интернет индустријата, смета Енди Јен чија компанија веќе седум години е присутна во земјава.
Цивил: Како го објаснувате парадоксот колку поголема заштита на приватноста на граѓаните во интернет комуникациите, толку поголема е и злоупотребата на системот од страна на поединци или групи, каков што е случајот со заканите за бомби во македонските училишта и во училиштата во некои земји од регионот, а кои во еден дел беа упатени преку Протон?
Енди Јен: Да мислам дека сте во право, постои контрадикција но прашањето е покомплексно, не е се црно-бело. Прашањето не е специфично за Протон туку општо за технологијата.
Низ историјата секогаш кога ќе се појавеле нови технологии, тие можеле да се искористат и за добро и за лошо. На пример, таков е случајот и со појавата на авионот.
Со нив ние ги поврзавме континентите и луѓето можат бргу да патуваат но тие можат да бидат и злоупотребени од страна на терористи, а влијаат и на загадување на животната средина. Така што прашањето е како ќе ги решаваме овие потешкотии. Начинот на кој треба да му пристапиме на проблемот не е да се прашаме дали нешто може да се злоупотреби, бидејќи за тоа секогаш ќе има можност. Наместо тоа треба да се воспостават мерки по кои ќе одлучиме дали одредена технологија ќе напредува.
Правилниот пристап според мене е да се види општествениот бенефит. Ако одлучиме дека економските, социјалните и културни бенефити даваат поголема вредност во споредба со ризиците, тогаш треба да се најде начин за да се менаџираат тие ризици.
Ако дозволиме безбедна комуникација тогаш овозможуваме приватност, а приватноста ја овозможува слободата на говор кај луѓето. Важно е да се воспостави баланс. Ако луѓето имаат приватност, може да има опасност од злоупотреба, но од друга страна ако не ја заштитуваме приватноста, луѓето ги губат сите други предности и општествени бенефити. Ние треба да направиме се што можеме за да ги намалиме тие ризици од злоупотреби.
Цивил: Какво ниво на заштита нудат производите на Протон и дали тоа предизвикува потешкотии во пронаоѓањето на злонамерниците?
Енди Јен: Ако говориме за пронаоѓање на луѓето кои ги злоупотребуваат нашите сервиси, треба да разбереме приватноста не е исто со имунитет од криминални активности. Правото на приватност не ви дава одврзани раце да правите што сакате. Протон е швајцарска компанија, која ги почитува швајцарските закони. Швајцарија е земја која има многу строга регулатива. Тоа не е земја како на пример Русија каде што криминалците можат да шетаат наоколу и дури да ја водат државата. Во Швајцарија има строги правила, па ако зборуваме за луѓе што ги злоупотребуваат технологиите тоа не е дозволено согласно швајцарките закони. Тие закони важат и за нас, и сме обврзани да работиме на овие случаи. Приватноста не дава имунитет од кривичен прогон. Па ако го злоупотребите нашиот сервис можете да очекувате прогон од еден систем кој добро функционира.
Цивил: Споменавте дека имате канцеларија во Скопје
Енди Јен: За работата што Протон ја врши во Македонија многу е важно да се разберат две работи што не прават различни од другите конкуренти. Под еден, Протон не е аутсорсинг компанија, ние не работиме за трети клиенти, работата што ја вршиме во нашите канцеларии се за нашите продукти кои ги нудиме на корисници од целиот свет.
Работата што ја вршиме во Македонија не е помалку значајна, напротив, некои од најкритичните работи се вршат токму во канцеларијата овде. Вториот елемент е што ние сме меѓународна компанија и не правиме разлика меѓу канцелариите на пример во Скопје и во Женева. Нема тип на работа што може да се врши само во Швајцарија или само во Македонија. Важно е што имаме канцеларија во Македонија каде можат да се вршат сите типови на работа, почнувајќи од корисничка поддршка, па се до градење на напредна, комплексна и софистицирана технологија. Но и се измеѓу, како оператива, маркетинг, развој, стратегија, се е возможно да се работи од овде. Имаме единствена и динамична средина.
Цивил: Канцеларијата на Протон постојано го зголемува бројот на вработени, дали тоа значи дека и бројот на корисници постојано се зголемува?
Енди Јен: Како технолошка компанија, сакаме да бидеме поодржливи, па се надеваме дека ако ни се дуплира бројот на корисници, тоа нема да значи дека ќе мора да го дуплираме и бројот на вработени. Почнавме од 0, и пред 4-5 години имаше можеби 5-6 милиони налози од луѓе низ целиот свет. Неодамна ја надминавме бројката од 100 милиони налози на глобално ниво, па се зголеми и бројот на вработени и тоа укажува на добар раст на нашиот бизнис. Растот се забрза последниве години и ако ја погледнеме минатата 2022 година, компанијата порасна за 40% во само таа една година. Тоа е предизвик и причина зошто продолжуваме да вработуваме во канцеларијата во Скопје во последните 8 години, бидејќи растот продолжува.
Цивил: Дали може да се каже дека вие сте странски инвеститор во Македонија?
Енди Јен: На некој начин да ние се сметаме за странски инвеститор и тука има два елемента кои се вредни за дискусија. Првото прашање е зошто сме во Македонија, а второто е што е вредноста што странските компании како Протон можат да ја понудат во Македонија. Одговорот на тоа зошто сме тука е заради луѓето. Фирмите како нашата или живеат или умираат на база на талентот што го наоѓаме и развиваме во компанијата. Луѓето кои што ги вработуваме овде од почетокот до сега имаат исклучителен талент. Протон е селективна фирма, ние вработуваме помалку од еден посто од оние кои аплицирале. Не вработуваме секого – работата е многу тешка па затоа и не е за секого. Ние како фирма не правиме се имаме неколку области на кои сме фокусирани. Нашата филозофија е да бидеме најдобри во полето каде што сме фокусирани. И тоа е начин на размислување кој го има и во Швајцарија и во Македонија. Швајцарија е мала држава, а и Македонија не е многу голема, но и двете земји имаат амбиција да растат и да се развиваат на глобално ниво. Двете земји знаат дека не можат да прават се, но во тоа што го прават сакаат да бидат најдобри. Тоа е поврзаноста меѓу швајцарскиот менталитет и македонската амбициозност на луѓето кои ги вработуваме. Затоа сме овде.
Другото прашање е која е вредноста која нашата фирма ја носи. Странските инвестиции многу години се оценуваа само по тоа колку евра ќе донесат, но не можат да бидат сите исти, бидејќи меѓу нив има разлики. Така што ако се навратиме на Протон, и нашата дејност, тоа не значи само внесување пари во економијата туку и експертиза, способност, знаење и искуство. Бидејќи не правиме аутсорсинг, ја развиваме технологијата овде во Македонија и тоа со многу голема вредност. Тоа има ефект и во економијата, бидејќи работиме на највисокото ниво на ланецот на вредности и на тоа ги учиме и луѓето кои работат овде во Скопје. Секако тоа води до подигнување на другите области во економијата во ланецот на вредности. Тоа е фундаментално за развојот. Како компанија ние сме посветени пренесеме овие вредности во локалната економија.
Секој од нашите вработени во Македонија и исто така и акционер во компанијата. Ако компанијата расте, богатството кое ќе се создаде нема да биде само во прекуокеански земји, туку и овде.
Љубиша Николовски
Камера: Александар Ризински
Монтажа: Ариан Мехмети
Преземено Цивил Медиа
