Научниците со помош на вселенскиот телескоп Џејмс Веб (JWST) открија една од најстарите и најстудените познати егзопланети со директно снимање на нејзината ѕвезда-домаќин.
Ова е прв пат JWST да сними егзопланета која веќе не била снимена со помош на телескоп од земја.
Егзопланетите се планети кои орбитираат околу ѕвезда различна од нашето сонце. Речиси сите од 5.000 познати егзопланети се откриени индиректно со помош на методот на транзит, откривајќи ги промените во светлината на ѕвездата додека планетата поминува пред нејзиниот диск.
Помалку од 25 егзопланети се директно снимени – како светла точка блиску до ѕвезда – со што се обезбедува директен доказ дека постојат.
Познат како Epsilon Indi Ab, планетата е на само 12 светлосни години од Сончевиот систем – и е класифициран како „супер Јупитер“.
Светлa и студенa
Она што го откри JWST беше изненадувачки – многу светла, студена планета со маса повеќе од шест пати поголема од онаа на Јупитер. Со смрзнувачка температура на површината од околу 0 степени Целзиусови, таа е многу постудена од веќе познатите гасни планети.
Орбитира околу 15 пати подалеку од својата ѕвезда отколку Земјата од Сонцето и се смета дека ќе бидат потребни неколку децении за да се заврши една орбита – што ја прави слична на Нептун во Сончевиот систем. Истражувачите веруваат дека тоа е единствената џиновска планета во орбитата.
Вештачко затемнување
Истражувачите го користеа инструментот MIRI на JWST, кој е чувствителен на инфрацрвена светлина и каде студените објекти светат силно. Има и коронограф – диск кој може да ја блокира светлината од ѕвездата за да создаде вештачко затемнување. Тоа им овозможи на астрономите да ја проучуваат околината ослободена од ѕвездениот сјај.
Снимањето беше овозможено бидејќи Epsilon Indi Ab е толку блиску. Колку е помало растојанието, толку е поголемо одвојувањето помеѓу ѕвездата и планетата, што му дава на телескопот подобри шанси да ја ублажи светлината на ѕвездата домаќин.
Иако Epsilon Indi Ab е редок, тој не е најблискиот „супер Јупитер“ до Сончевиот систем. Најблиску е Епсилон Еридани б, оддалечен 10,5 светлосни години во соѕвездието Еридан.
Нова планета
„Бевме возбудени кога сфативме дека ја снимивме оваа нова планета“, рече д-р Елизабет Метјус, главен автор и истражувач во Институтот за астрономија Макс Планк во Хајделберг, Германија. „На наше изненадување, светлата точка што се појави на нашите слики MIRI не се совпаѓа со позицијата што ја очекувавме за планетата.“ Претходните студии точно идентификуваа планета во овој систем, но ја потценија масата на планетата и точно каде во ѕвездениот систем се наоѓа.
Следната цел на истражувачите е да ја измерат светлината што се рефлектира од планетата, што би можело да им помогне да дешифрираат какви хемикалии се присутни во нејзината атмосфера и каква клима има. „Долгорочно, се надеваме дека ќе ги набљудуваме и другите блиски планетарни системи за да ловат гиганти со ладен гас кои можеби избегнале да бидат откриени“, рече Метјуз. „Такво истражување би послужило како основа за подобро разбирање за тоа како се формираат и еволуираат гасните планети“.
Подготви: Ј. Ѓ.
