Илјадници луѓе се повредени во Либан, откако пејџерите што ги користеше вооружената група Хезболах за комуникација, драматично експлодираа речиси истовремено низ земјата во вторникот. Најмалку девет лица загинаа, а околу 2.800 се повредени, од кои многумина потешко.
Не е јасно како се случил нападот – кој изгледа дека бил многу софистициран – иако Хезболах го обвини својот противник Израел. Израелските власти засега одбиваат да коментираат.
Еве што знаеме досега.
Кога и каде се случи тоа?
Експлозиите започнаа во главниот град на Либан, Бејрут и во неколку други области на земјата околу 15:45 часот по локално време во вторникот.
Сведоците изјавија дека виделе чад што доаѓа од џебовите на луѓето, пред да видат мали експлозии кои звучеле како огномет и истрели од огнено оружје.
Видео, споделено на социјалните мрежи, го прикажува моментот кога пејџер експлодира во супермаркет во Либан. На снимката се гледа мала експлозија која повредува едно лице кое паѓа на подот.
Експлозиите продолжија околу еден час по првичните експлозии, објави новинската агенција Ројтерс. Набргу потоа, голем број луѓе почнаа да пристигнуваат во болниците низ Либан, а сведоците известуваа за сцени на масовна конфузија.
Како експлодираа пејџерите?
Аналитичарите побрзаа да изразат шокираност од размерите на нападот во вторникот – велејќи дека Хезболах се гордее со своите безбедносни мерки.
Некои сугерираа дека хакирањето можеби предизвикало прегревање на батериите на пејџер, што предизвикало експлозија на уредите. Таков чин би бил без преседан.
Но, многу експерти велат дека тоа е малку веројатно, бидејќи снимките од експлозиите не се во согласност со прегревањето на батериите.
Наместо тоа, некои аналитичари велат дека е поверојатно дека се работи за некој вид напад на синџирот на снабдување, кој вклучувал манипулации на пејџерите за време на нивното производство или при транзитот.
Нападите со синџирот на снабдување се зголемена загриженост во светот на сајбер-безбедноста со многу инциденти од висок профил неодамна предизвикани од хакери кои добиваат пристап до производите додека тие се во развој. Но, овие напади обично се содржани во софтверот.
Нападите на синџирот на снабдување со хардвер се многу поретки бидејќи вклучуваат пристап до уредот. Ако ова навистина беше напад на синџирот на снабдување, тоа ќе вклучуваше огромна операција за тајно да се помешаат пејџерите на некој начин.
Безбедносните претставници во Либан велат дека пејџерите биле преполни со мала количина експлозив неколку месеци пред уредите да влезат во земјата. Говорејќи за Би-Би-Си, еден поранешен експерт за муниција на британската армија, кој побара да остане анонимен, шпекулираше дека уредите потоа можеле да се активираат со далечински сигнал.
Што се знае за жртвите?
Извор близок до Хезболах изјави за АФП дека двајца од убиените се синови на двајца пратеници на Хезболах. Тие исто така рекоа дека ќерката на член на Хезболах била убиена.
Меѓу повредените е и иранскиот амбасадор во Либан, Мојтаба Амани. Извештаите во иранските медиуми велат дека неговите повреди биле полесни. Шефот на Хезболах Хасан Насрала не е повреден во експлозиите, објави Ројтерс цитирајќи извор. Либанскиот министер за јавно здравје Фирас Абијад рече дека оштетувањето на рацете и лицето го сочинуваат најголемиот дел од повредите.
Говорејќи за Би-Би-Си, тој рече: „Повеќето од повредите се чини дека се на лицето, особено на очите, а исто така и на рацете со некои ампутации, без разлика дали се во дланката или прстите. Огромното мнозинство од луѓето кои се јавуваат во болниците се во цивилна облека, така што е многу тешко да се препознае дали припаѓаат на одреден ентитет како Хезболах или други … Но, меѓу нив гледаме луѓе кои се стари или луѓе кои се многу млади, како детето што за жал почина… а има и такви кои се здравствени работници“, рече министерот.
Надвор од Либан, 14 лица се повредени во слични експлозии во соседна Сирија, според кампањата на групата Сириска опсерваторија за човекови права со седиште во Велика Британија.
Кој е одговорен?
Засега никој не ја презеде одговорноста – иако либанскиот премиер и Хезболах го обвинија Израел.
Премиерот Наџиб Микати рече дека експлозиите претставуваат „сериозно кршење на либанскиот суверенитет и злосторство според сите стандарди“.
Безбедносен извор во земјата ја обвини израелската разузнавачка агенција Мосад дека стои зад нападот, објави Ројтерс.
Во својата изјава во која го обвинува Израел дека стои зад нападите, Хезболах рече дека ја смета земјата „целосно одговорна за оваа криминална агресија, чија цел беше и цивили“.
„Овој предавнички и криминален непријател сигурно ќе ја добие својата праведна казна за оваа грешна агресија, без разлика дали тоа го очекува или не“, се додава.
Неименувани американски и израелски официјални лица изјавија за Аксиос дека експлозиите првично биле планирани како чекор за отворање во „сеопфатна“ офанзива против Хезболах. Но, во последните денови Израел се загрижи дека Хезболах станал свесен за планот – така што тие биле детонирани рано.
Израелските власти не ги коментираа наводите, но повеќето аналитичари се согласуваат дека се чини дека најверојатно стои зад нападот.
Проф. Лина Хатиб, од Чатам хаус со седиште во Велика Британија, рече дека нападот сугерира дека Израел „длабоко“ се инфилтрирал во „комуникациската мрежа“ на Хезболах.
Зошто Хезболах користи пејџери?
Хезболах во голема мера се потпира на пејџерите како ниско-технолошки средства за комуникација за да се обиде да избегне следење локација од страна на Израел.
Пејџер е безжичен телекомуникациски уред кој прима и прикажува алфанумерички или гласовни пораки.
Мобилните телефони одамна се напуштени како едноставно премногу ранливи, како што покажа убиството на израелскиот производител на бомби од Хамас, Јахја Ајаш уште пред 1996 година, кога неговиот телефон експлодираше во неговата рака.
Но, еден оперативец на Хезболах изјави за новинската агенција АП дека пејџерите се нов бренд што групата претходно не го користела. Либански безбедносен претставник изјави за новинската агенција Ројтерс дека околу 5.000 пејџери биле донесени во земјата пред околу пет месеци.
Етикетите забележани на фрагменти од експлодирани пејџери укажуваат на модел на пејџер наречен Rugged Pager AR-924. Но, тајванскиот производител Gold Apollo негираше каква било вмешаност во експлозиите. Основачот, Хсу Чинг-Куанг, рече дека неговата компанија потпишала договор со европска компанија за производство на уредите и користење на неговото име на компанијата.
Емили Хардинг, поранешна аналитичарка во ЦИА, рече дека нарушувањето на безбедноста е голем срам за Хезболах.
„Пропуст со оваа големина не е само физички штетно, туку и ќе ги натера да го преиспитаат целиот нивен безбедносен апарат. Очекувам да ги видам како спроведуваат интензивна внатрешна истрага што ќе ги одвлече од потенцијалната борба со Израел.“, изјави таа за Би-Би-Си.
Ќе ескалира ли конфликтот Хезболах-Израел?
Хезболах е сојузник со главниот непријател на Израел во регионот, Иран. Групата е дел од Техеранската оска на отпорот и со месеци е ангажирана во војна со Израел, често рекетираќи преку северната граница на Израел. Цели заедници се раселени од двете страни.
Експлозиите се случија само неколку часа откако израелскиот безбедносен кабинет го стави како официјална воена цел безбедното враќање на жителите на северот на земјата.
Премиерот Бенјамин Нетанјаху му рече на американскиот официјален претставник во посета на САД дека Израел „ќе направи се што е неопходно за да ја обезбеди својата безбедност“.
Претходно во понеделникот, израелската домашна безбедносна агенција соопшти дека спречила обид на Хезболах за убиство на поранешен функционер.
И покрај тековните тензии, набљудувачите велат дека до сега и двете страни имаа за цел да ги задржат непријателствата без да ја преминат границата во војна од целосен обем. Но, постојат стравувања дека ситуацијата може да излезе од контрола, при што Хезболах веќе се закани дека ќе одговори на експлозиите во вторникот.
Извор: Би-Би-Си
Подготви: Ј. Ѓ.
