Руските воени провокации кон земјите-членки на НАТО не запираат. Русија повторно ги зголемува тензиите на источниот крил на НАТО. Последните инциденти – прелет на руски борбени авиони над полска нафтена платформа и упад на руски МиГ-31 во естонскиот воздушен простор – уште еднаш ја потврдуваат кревкоста на безбедносната рамнотежа во Европа.
Како реакција, сојузниците повикаа на консултации по член 4 од Северноатлантскиот договор. Овој член е еден од најважните механизми за колективна безбедност во рамките на Алијансата, бидејќи предвидува дека:
„Договарачките страни ќе се советуваат секогаш кога, по мислење на некоја од нив, ќе биде загрозен територијалниот интегритет, политичката независност или безбедноста на некоја од Договарачките страни.“
За разлика од член 5, кој предвидува автоматска колективна одбрана во случај на напад, член 4 има превентивна улога. Тој овозможува навремено усогласување меѓу сојузниците, координација на позициите и подготовка на заеднички одговор пред кризата да ескалира во отворен конфликт.
Историјата покажува дека член 4 се активира во моменти на сериозна загриженост:
2003 – Турција побара консултации поради ризиците од војната во Ирак.
2012 – исто така Турција, откако нејзина територија беше нападната од Сирија.
2014 – Полска и балтичките држави по руската анексија на Крим.
2020 – Турција поради ескалацијата на насилството во сирискиот Идлиб.
2022 – повеќе источноевропски членки по руската инвазија врз Украина.
Сегашните провокации против Полска и Естонија се надоврзуваат на оваа серија настани и го потврдуваат трендот: Москва тестира колку далеку може да оди без да предизвика директен воен одговор на НАТО.
Во овој контекст, член 4 не е само формалност, туку и јасен сигнал до Русија дека Алијансата функционира како политички и безбедносен блок. Консултациите се порака дека секоја закана кон една членка се сфаќа сериозно, а истовремено се и инструмент за зајакнување на кохезијата и одвраќањето.
Прашањето што останува е: до кога НАТО ќе може да одговара со дипломатски механизми, а кога ќе биде принуден да ја разгледа и опцијата од член 5?
Ј. Ѓорѓиоски
Прочитајте и…
