Меѓународната вселенска станица (ISS), која речиси 25 години е симбол на глобална соработка и човечко достигнување, се приближува до крајот на својот животен век. НАСА планира околу 2030 година да ја деорбитира станицата, а иднината ја гледа во комерцијални наследници изградени од приватни компании.
Една од најнапредните иницијативи е проектот „Haven-1“ на калифорниската компанија Vast Space, кој веќе има договор со SpaceX за лансирање во мај 2026 година. Станува збор за првата целосно приватна вселенска станица, дизајнирана како едномодулна платформа што ќе биде во орбита најмалку три години и ќе овозможи четири мисии со по четворица астронаути.
„Наш приоритет број еден е да станеме вистинска компанија за вселенски станици – да имаме станица во орбита, да испратиме луѓе таму и безбедно да ги вратиме назад на Земјата,“ изјави извршниот директор на Vast Space, Макс Хаот.
Дизајн ориентиран кон човекот
„Haven-1“ ќе има дијаметар од 4,4 метри и внатрешен простор од 45 кубни метри – отприлика колку еден градски автобус, што е околу осмина од волуменот на ISS. Ќе биде лансиран со ракета Falcon 9, а екипажот ќе патува со Crew Dragon. Внатрешноста вклучува куполест прозорец, заедничка маса, приватни кабини за спиење и интернет конекција преку Starlink. „Не е дизајнирана да биде луксузен хотел,“ вели Хаот, „но веруваме дека условите за одмор и комуникација ја зголемуваат продуктивноста.“
Во лабораторијата на станицата ќе се изведуваат истражувања во микрогравитација, меѓу кои фармацевтски експерименти и производство на нови материјали. Компанијата Redwire Space, која веќе има искуство на ISS, е еден од партнерите.
Конкуренција и предизвици
Vast Space е само една од компаниите во трката. НАСА работи и со Starlab (во партнерство со Airbus и Northrop Grumman), Blue Origin и Axiom Space. Според експертите, започнување со мал модул е економски и технолошки поизводливо, но на долг рок комерцијалните станици ќе мора да обезбедат финансиска одржливост.
Трошоците за работа на ISS изнесуваат околу 12 милиони долари дневно. Според истражувања на MIT, новите комерцијални станици ќе мора да ги намалат тие бројки за најмалку половина за да бидат одржливи.
Vast досега вложи околу 1 милијарда долари, главно преку својот основач Џед МекКејлеб, познат по своето богатство од криптовалути. До лансирањето, компанијата планира дополнително да го прошири тимот и да ја заврши интеграцијата на системите на „Haven-1“.
„Нашиот следен голем чекор ќе биде објавување на екипажот и деталите за првата мисија,“ најави Хаот, додавајќи дека Vast сака да им овозможи летови и на вселенски агенции од помали држави, како и на приватни лица што ќе бидат подготвени сериозно да се обучуваат за работа во вселената.
Редакција Фронтлајн
