Меѓу платите и пензиите, и меѓу еврообврзниците и кредитите, владата ја балансира фискалната стабилност и новата зависност од заемите
Владата на Република Северна Македонија го усвои Предлог-буџетот за 2026 година, кој предвидува расходи во висина од 6,73 милијарди евра, со раст на БДП од 3,8 % и инфлација од 2,5 %. Приходите се планирани на 6,1 милијарда евра, а буџетската рамнотежа се заснова на поголема наплата на даноци и засилена фискална дисциплина.
Буџетот за 2026 година, според проекциите на Министерството за финансии, ќе се темели на концептот на фискална консолидација и одржлив раст. По неколку турбулентни години обележани со глобални енергетски и инфлаторни шокови, Владата настојува да го задржи јавниот долг под контролирано ниво и истовремено да стимулира економска активност преку таргетирани инвестиции.
Според последните податоци, јавниот долг на државата се очекува да изнесува околу 59% од БДП во 2026 година, што претставува умерено зголемување во однос на 2025, но сепак е во рамки на безбедната зона дефинирана со Маастришките критериуми. Оваа динамика, според економските експерти, укажува на постепена стабилизација на фискалните текови, по период на зголемени јавни расходи во време на кризи.
Министерството за финансии во своето образложение посочува дека приоритети во буџетот ќе бидат капиталните инвестиции, образованието, здравството и енергетската транзиција. Притоа, се најавува дека дел од средствата ќе бидат насочени кон модернизација на инфраструктурата и дигитализација на јавните услуги — сектори кои треба да создадат долгорочна економска вредност.
Сепак, фискалната рамнотежа останува предизвик. Дел од економистите предупредуваат дека растот на буџетскиот дефицит, во услови на високи каматни стапки и ниска продуктивност, може да ја ограничува маневарската способност на државата. Затоа, внимателното планирање на трошоците и подобрувањето на наплатата на приходите се наведуваат како клучни предуслови за одржување на стабилноста.
Во споредба со периодот од 2008 до 2026 година, податоците покажуваат тренд на континуирано зголемување на јавниот долг, кој од 23% од БДП во 2008 година се искачи на околу 59% во проекцијата за 2026.
Тоа е последица на кумулативното влијание на глобалната финансиска криза, пандемијата и структурните слабости на домашната економија.
Економските аналитичари сметаат дека буџетот за 2026 ќе биде тест за капацитетот на државата да спроведе вистинска фискална консолидација — не само преку кратење на расходите, туку преку паметно насочување на инвестициите кон сектори што создаваат нова вредност.
Буџетот за 2026 година е обид за балансирање меѓу социјалната стабилност и фискалниот реализам. Сепак, суштинската дилема останува: дали државата гради иднина со инвестиции или ја покрива сегашноста со нови заеми?
Ако проектираниот раст од 3,8 % не се реализира, долгот ќе стане потешко одржлив, а секоја следна генерација ќе плаќа за денешната буџетска рамнотежа.
Дестан Јонузи
