Во ера кога вештачката интелигенција стана нервниот систем на глобалната економија, проектот „Stargate(Ѕвездена порта)“ веќе не е визија, туку грандиозен технолошки процес што се одвива пред очите на светот. Она што почна како партнерство меѓу OpenAI, SoftBank, Oracle и инвестициската фирма MGX во почетокот на 2025 година, денес прерасна во најголемиот инфраструктурен проект во историјата на технологијата – со проценета вредност над 450 милијарди долари, и капацитет што веќе достигнува 7–8 гигавати (GW).
Што е проектот „Stargate“ -најголема технолошка инвестиција во историјата на човештвото
Проектот „Stargate“ има амбиција да создаде глобална мрежа од суперкомпјутерски дата-центри што ќе ги напојуваат идните генерации на вештачка интелигенција – системи милиони пати посложени од сегашните GPT-модели.
Првата фаза, наречена „Stargate One“, веќе е активна во Abilene, Тексас, каде што на 30 септември 2025 година беше вклучен првиот кампус со 2 GW електричен капацитет, доволен за работа на илјадници високо-енергетски сервери.
Само за овој објект, според Reuters, партнерот Crusoe AI инвестираше 7 милијарди долари, а планираните дата-центри во Мичиген, Аризона и Ново Мексико ќе додадат уште најмалку 5 GW и над 18 милијарди долари нови банкарски кредити.
Кога проектот ќе ги реализира сите фази, тој ќе стане најскапиот технолошки потфат во историјата, со проценета вкупна вредност што може да достигне 500 милијарди долари.
Со тоа, „Stargate“ би ја надминал дури и вкупната вредност на проектите како „Аполо“ (околу 257 милијарди во денешна вредност) и изградбата на Меѓународната вселенска станица (150 милијарди долари).
Финансиската архитектура:
SoftBank обезбедува капитал и инвестиции,
Oracle ја носи инфраструктурата и дата-центрите,
OpenAI е оперативниот мозок што ќе управува со системите,
MGX служи како посредник за глобални партнери и енергетски договори.
Мозок на иднината – за ВИ што ќе размислува „во реално време“
Главната цел на „Ѕвездена порта“ е да создаде платформа каде што ВИ моделите можат да се обучуваат и извршуваат со брзина милиони пати поголема од денешните системи.
Проектот се смета за темел за т.н. AGI-инфраструктура, односно технологија што би овозможила интелигентни системи кои разбираат, учат и одлучуваат речиси како луѓето.
Оттаму и името „Stargate“ – симболична порта кон нова ера на интелигенција.
Системот ќе користи специјално дизајнирани ВИ чипови, со архитектура развиена во соработка со Arm Holdings и NVIDIA, и мрежна технологија што ќе овозможи поврзување на стотици милиони процесори.
Енергетска глад и глобални дилеми
Некои експерти предупредуваат дека доколку проектот не се потпира на зелени извори, тој може да стане „најголемиот дигитален загадувач на 21 век“.
Од друга страна, SoftBank и OpenAI веќе најавија дека дел од електричната енергија ќе доаѓа од соларни и геотермални извори, а дел од отпадната топлина ќе се користи за градска дистрибуција и производство на водород.
До ноември 2025, проектот има потпишано и мегадоговори со Samsung Electronics и SK Hynix, со кои се обезбедуваат до 900 000 силициумски вафери месечно – што претставува речиси 40 % од целокупното глобално DRAM производство.
Овие чипови ќе се користат за изградба на следната генерација суперкомпјутери на OpenAI – системи подготвени за модели и до 1.000 пати поголеми од GPT-5.
Покрај тоа, OpenAI потпиша долгорочен договор со Oracle, вреден 30 милијарди долари, за хостирање на дел од „Stargate Cloud“ – специјализирана облачна инфраструктура која ќе ја напојува идната интелигенција во реално време.
Со ваков обем, „Stargate“ ќе ја трансформира не само технолошката, туку и енергетската карта на светот.
Неговата инфраструктура ќе бара количина електрична енергија еквивалентна на потрошувачката на цела Данска, а тоа отвора и прашања за одржливост, етички рамки и контрола.
OpenAI и SoftBank тврдат дека над 70 % од електричната енергија ќе доаѓа од обновливи извори, а до 2028 година се планира целосна јаглеродно-неутрална операција.
Мичиген станува центар на новата дигитална индустрија
Најголемиот напредок во последните месеци доаѓа од Saline Township, Мичиген, каде што се гради еден од клучните кампуси на „Stargate“.
Според официјалните податоци од владата на сојузната држава, овој центар ќе создаде 2.500 градежни работни места, 450 трајни технолошки позиции и уште 1.500 индиректни работни места.
Проектот е проценет на 7 милијарди долари и ќе биде целосно оперативен до 2027 година – со сопствена зелена енергетска мрежа и систем за рециклирање на отпадна топлина во хидрогенска енергија.
Меѓу реалност и амбиција
Првичната визија беше да се достигне 10 GW и 500 милијарди долари инвестиции до крајот на декадата. Иако бројките моментално се нешто пониски, темпото на реализација ја надминува дури и прогнозата на индустријата.
The Wall Street Journal известува дека некои од под-проектите се скратени или одложени, но клучната мрежа – онаа што ќе ја носи идната генерација ВИ-модели – веќе е во функционална фаза.
Светските аналитичари го нарекуваат „Stargate“ „дигитален Манхетен-проект“, затоа што обединува капитал, наука и геополитика на ниво без преседан.
Американски проект со глобални амбиции
Зад проектот стои и геополитичка логика. САД преку „Stargate“ сакаат да го зацврстат своето водство во глобалната трка за вештачка интелигенција.
Со растечката конкуренција од Кина, Индија и Европската Унија, оваа инфраструктура треба да го направи американскиот ВИ екосистем помоќен, побрз и технолошки недостижен за конкурентите.
Американските власти гледаат на „Stargate“ како на „дигитален Манхетен проект“, со огромен економски потенцијал и национално-стратешко значење.
Портата кон иднината е веќе отворена
Денес, „Stargate“ не е само инженерски подвиг, туку и симбол на новата ера – време кога човештвото ја гради основата за интелигенција што може да размислува, креира и одлучува.
Додека некои го гледаат како почеток на технолошки подем, други го нарекуваат предупредување за иднината во која моќта на мислата ќе зависи од машините.
Едно е сигурно: портата е веќе отворена, а она што ќе помине низ неа може засекогаш да ја смени природата на човечката свест.
(Емили Чанг разговара со извршниот директор на „ОпенАИ“, Сем Алтман, и извршниот директор на „Софтбанк“, Масајоши Сон, за тоа зошто тие соработуваат, заедно со „Оракл“, за изградба на еден од најголемите центри за податоци за вештачка интелигенција во светот).
Ј. Ѓорѓиоски во соработка со GPT-5 и Gemini
