Евровизија влезе во најдлабоката криза од своето основање, откако четири држави – Ирска, Холандија, Шпанија и Словенија – објавија дека се повлекуваат од натпреварот во 2026 година во знак на протест против одлуката Израел да остане дел од конкурсот. Одлуката предизвика силни потреси во семејството на Европската радиодифузна унија (EBU) и го отвори прашањето за политичкото влијание врз натпреварот, кој традиционално се претставува како неполитички.
Повлекувањето на Ирска, рекордер со седум победи, и Холандија, петкратен победник, претставува посебно силен удар врз натпреварот. Шпанија, како еден од најголемите финансиски придонесувачи, обвини дека кризата е резултат на „погрешни одлуки“ и влијанија кои „не требало да бидат дозволени“, пишува Би-Би-Си.
Гласно предупредување пред EBU
На вонредниот самит на EBU во четвртокот немаше директно гласање за иднината на учеството на Израел, но таа фактички се поврза со одлуката за нов пакет правила за кампањи и јавно гласање. Педесет и пет проценти од членките гласаа за промени, а одлуката автоматски го потврди останувањето на Израел во натпреварот.
Директорот на австрискиот ORF, Роланд Вајсман – земјата-домаќин за 2026 година – изјави дека расправата била „бурна“, но дека процесот бил демократски. Израел, пак, ја нарече одлуката „победа“ против оние што сакале да го замолчат.
Обвинувања за манипулации и политички притисоци
Шпанија оцени дека кризата била „целосно избеглива“. Претседателот на RTVE, Хозе Пабло Лопес, ја обвини EBU дека потклекнала пред „политички и комерцијални интереси“ и дека не реагирала навремено на наводите за влијание врз јавниот вотинг, што Израел го негира.
Покрај тоа, повеќе држави изразија незадоволство од ситуацијата во Газа и тврдат дека натпреварот мора да покаже морална одговорност. Исланд следната недела ќе одлучува дали ќе се приклучи на бојкотот, додека Белгија и Шведска веќе најавија дека остануваат.
Крајниот рок за потврда на учество е 10 декември, а европските јавни сервиси предупредуваат дека може да следува нов бран повлекувања.
Зошто EBU инсистира Израел да остане?
Во соопштението на EBU се појави делумно занемарен детал – одбраната на принципот за независност на јавниот сервис. Израелската телевизија Кан е јавно финансирана, но независна од владата и често критички настроена кон премиерот Бенјамин Нетанјаху. Неколку членки истакнале дека исклучувањето на Кан би создало простор за притисоци врз слободата на медиумите во Израел.
„Во Евровизија учествуваат јавни сервиси, не влади“, порача Вајсман, алудирајќи дека санкции врз Кан може да имаат последици врз медиумскиот плурализам во земјата.
Финансиски удар и можна „намалена“ Евровизија 2026
Повлекувањето на Шпанија е сериозен финансиски проблем – таа е дел од „големата петорка“ која вложува меѓу 334 и 348 илјади евра годишно за организацијата. Тој товар сега ќе падне врз преостанатите членки, особено Франција, Германија, Италија и Обединетото Кралство. Универзитетски експерти предупредуваат дека трошоците може да пораснат за сите учесници.
Доколку се повлечат и други држави, натпреварот би можел да остане со значително намален буџет, што може да доведе до „помал спектакл“ во 2026 година.
Евровизија е ранетa, но не и фатално
Според аналитичарите, денот на повлекувањето ќе остане запаметен како „сеизмички момент“ за натпреварот. Фановите се вознемирени, а критиките се движат од разочараност до гнев.
Иако се изгубени четири учеснички држави, три други – Молдавија, Романија и Бугарија – најавија враќање. Директорот на Евровизија, Мартин Грин, проценува дека во Виена ќе настапат околу 35 земји.
Но, скандалот ќе фрли долга сенка. Многу музичари веќе изразуваат резерви дали би настапиле на истата сцена со Израел, а слоганот „United by music“ годинава звучи послабо од кога било.
„Мораме да останеме во дијалог, да се слушаме и да бараме демократски решенија – само така Евровизија ќе ја зачува својата суштина“, изјави Вајсман.
Колку трајни ќе бидат пукнатините што настанаа, засега никој не може да предвиди.
Реадакција Фронтлајн
