Пишува: ДЕСТАН ЈОНУЗИ
Периодот 2025–2026 се наметнува како најкомплексниот и најчувствителниот политички циклус што Северна Македонија го искусила по Охридскиот рамковен договор. Една низа процеси — уставните измени, европските рокови, дипломатските притисоци, наративот за мигрантските договори и засилената политичка радикализација — создаваат средина во која институциите мораат да функционираат под највисоки можни тензии. Таа средина не е само прашање на дневна политика, туку длабоко вкоренет структурен предизвик кој ќе ја одреди насоката на државата во следната деценија.
Додека јавноста се соочува со континуирана политичка препирка и партиски меѓусебни обвинувања, позадинските дипломатски процеси стануваат сè поенергични и поитни. Уставните измени, кои официјално се третираат како техничка обврска произлезена од преговарачката рамка со ЕУ, во пракса стануваат најголемиот политички филтер што ја дели државата од започнување целосни преговори. Во 2025 година тоа прашање ќе престане да биде предмет на аналитички дискусии и ќе се претвори во реален институционален тест.
Европската унија, преку своите претставници, јасно испраќа пораки дека фазата на „трпение“ се приближува кон крајот. Во извештаите од Брисел постојано се повторува дека Северна Македонија има „уникатна шанса“ да го фати европскиот воз, но таа шанса е временски ограничена. Европските дипломатски кругови укажуваат дека 2025 е година на „завршни подготовки“, а 2026 потенцијално година на „консолидирање на процесот“. Токму затоа, секое внатрешно одложување кај нас создава впечаток на политичка несериозност, што може да ја чини државата губење на политичкиот моментум.
Собранието, како централна арена на овој процес, е веќе делумно парализирано. Партиската поларизација достигнува ниво на кое двотретинско мнозинство не се гледа ниту како реална математика ниту како политичка волја. Лидерите на владеачките партии отворено изјавуваат дека нема да поддржат уставни измени без гаранции за државните интереси, додека опозицијата инсистира дека процесот мора да продолжи за да се избегне европска блокада. Таа поларизација создава силен институционален застој, кој веќе се преточува во забавена законодавна динамика и отежната работа на сите државни тела.
Во ваква средина избива новиот политички бран — обвинувањата за мигрантски договори со Велика Британија. Ова прашање, кое почна како медиумско истражување и анализа на Фронтлајн, брзо се претвори во една од најдоминантните јавни теми. Дел од европските држави, соочени со растечка политичка нестабилност дома, бараат начини да го намалат мигрантскиот притисок, а тоа на Балканот создава цела мрежа на дипломатски канали и договори кои ретко се објаснуваат јавно. Во Македонија, оваа тема добива уште поголема тежина поради економскиот контекст — големиот буџетски дефицит, потребата од крупни кредити и политичките обврски кои следат од нив.
Опозицијата жестоко обвинува дека владата на Мицкоски води тајни процеси кои немаат демократски легитимитет. Велат дека се крие огромен договор кој ќе ја промени социјалната структура на државата, дека тоа е направено без јавна дебата и дека паралелно со европските услови се случуваат договори кои никој не ги презентира транспарентно. СДСМ во последните денови го засили овој наратив. Филипче, како партиски лидер, во своите настапи инсистира дека владата „копира модели од Србија“ и однесување својствено за авторитарни системи, посочувајќи директни паралели меѓу Мицкоски и Вучиќ.
Тој тврди дека власта се обидува да ја дефокусира јавноста со спектакуларни обвинувања, медиумски пресови и кривични пријави против опозициски претставници, само за да се спречи отворањето на клучната дебата — дали кабинетот навистина има намера да прифати мигрантски аранжмани во замена за финансиски средства и кредитни пакети. Кривичната пријава против пратеникот Оливер Спасовски само го засили тој впечаток. Тој е човекот што во Собранието треба да ја поднесе Резолуцијата за мигрантите, документ за кој власта избегнува јасен став.
Тешката политичка атмосфера го отвора прашањето дали државата може да влезе во 2026 без пресврт. Политичките аналитичари тврдат дека оваа состојба е неодржлива. Премногу процеси се заглавени – уставните измени, европските преговори, законодавните иницијативи, реформскиот календар и економската стабилизација. Премногу прашања остануваат непроодени – мигрантската политика, регионалните односи, домашната политичка атмосфера, и растечката недоверба меѓу институциите.
Се повеќе политичари, и од власта и од опозицијата, неформално признаваат дека предвремени парламентарни избори во 2026 се реален и веројатен исход. Тоа не е само резултат на политичка калкулација, туку одраз на реалната потреба за нов политички легитимитет. Сегашниот состав на Собранието де факто не може да ги носи најтешките државни одлуки, а реформските процеси бараат стабилен политички мандат.
2026 може да биде година во која граѓаните ќе бидат повторно повикани да одлучат дали државата ќе продолжи по европскиот пат или ќе потоне во нов циклус на застој. Тоа ќе биде избор меѓу два моделa, Европа како стратешки приоритет или Европа како далечна, реторичка цел.
Во пресрет на тие процеси, мигрантските договори остануваат најконтроверзниот и најчувствителниот политички елемент. Опозицијата најавува нови информации, нови документи и „нови бомби“. Владата вели дека сè е манипулација. Меѓутоа, јавноста покажува сè поголема недоверба кон официјалните изјави.
Периодот 2025–2026, затоа, не е само политички циклус. Тој е историски тест. Државата ќе мора да покаже дали може да изгради современ, европски менталитет на политичка одговорност или ќе остане заробена во старите механизми на клиентелизам, нетранспарентност и кризни политички стратегии.
Без разлика кој ќе ја води владата во 2026, процесите што следат ќе бараат зрелост што досега ретко сме ја демонстрирале. Европските рокови нема да чекаат, регионалната динамика се менува, а внатрешната стабилност се клати. Македонија влегува во пресвртна година — можеби најважната по 2001.
И токму затоа, прашањата што денес ги поставува опозицијата, колку и да звучат партиски обоено, ќе останат централни и во месеците што следат: дали постојат мигрантски договори, зошто се молчи за нив, кога ќе се отвори Собраниска дебата и — најважното — дали власта ќе ја поддржи Резолуцијата за мигрантите?
Сите овие дилеми ќе бидат рамката во која ќе се одвива целата политичка 2026 година. И токму тука ќе се решава иднината на државата.
