Божиќ е еден од најзначајните празници во христијанството и го одбележува Христовото раѓање. Кај православните христијани, вклучително и кај верниците на Македонската православна црква – Охридска архиепископија, Божиќ се слави на 7 јануари, според граѓанскиот, Грегоријански календар. Разликата во датумот во однос на другите христијански цркви не е верска или догматска, туку календарска, и произлегува од користењето на различни системи за мерење на времето.
На овој ден, Православната црква го одбележува раѓањето на Исус Христос во Витлеем, настан кој претставува темел на христијанската вера и симбол на воплотувањето на Бога во човечка форма.
Од кога и зошто се слави Божиќ на 7 јануари?
Историски, сите христијански цркви првично го користеле Јулијанскиот календар, воведен во 45 година пр.н.е. за време на римскиот владетел Јулиј Цезар. Со текот на вековите, овој календар почнал постепено да отстапува од астрономската реалност – секоја година за неколку минути, што на долг рок довело до значителна временска разлика.
Во 1582 година, папата Григориј XIII вовел нов календар – Грегоријанскиот, кој е попрецизен и кој денес се користи како официјален граѓански календар во поголемиот дел од светот. Во моментот на реформата, разликата меѓу двата календара изнесувала 10 дена, а денес таа разлика е 13 дена.
Поради тоа, 25 декември според Јулијанскиот календар – денот кога Црквата традиционално го слави Христовото раѓање – во Грегоријанскиот календар паѓа на 7 јануари. Оттука произлегува и датумот на православниот Божиќ.
Од кога постои оваа поделба?
Не сите православни цркви ја прифатиле календарската реформа. Во текот на 20 век, дел од нив усвоиле т.н. реформиран Јулијански календар, кој за неподвижните празници (како Божиќ) се совпаѓа со Грегоријанскиот. Така, Грчката, Романската и Бугарската православна црква го слават Божиќ на 25 декември.
Спротивно на тоа, цркви како Македонската, Српската, Руската и Ерусалимската православна црква останале доследни на традиционалниот Јулијански календар, сметајќи дека литургискиот и историскиот континуитет имаат поголема тежина од календарската усогласеност со граѓанскиот свет.
Важно е да се нагласи дека, и покрај различните датуми, сите христијани го слават истиот настан – Христовото раѓање.
Божиќ во православната традиција
Во православното христијанство, Божиќ доаѓа по 40-дневниот Божиќен пост, кој започнува на 28 ноември. Постот има подготвителна улога – не само како воздржување од храна, туку и како период на духовна дисциплина, смирување и преиспитување.
Празникот е поврзан и со низа обичаи и богослужби – од Бадниковата вечер, преку Божиќната литургија, до семејното собирање и традиционалните трпези. Во центарот на сите овие практики не стои формата, туку пораката за љубов, смирение и солидарност.
Повеќе од календарски датум
Иако често се сведува на прашањето „кога се слави“, Божиќ суштински не е календарска тема. Без разлика дали е на 25 декември или на 7 јануари, празникот ја носи истата порака – потсетување на вредностите врз кои се темели христијанската цивилизација: грижата за другиот, човечкото достоинство и надежта.
Во време на глобални кризи, поделби и несигурност, Божиќ останува момент на колективно потсетување дека смислата на празникот не е во датумот, туку во значењето што му го даваме.
Редакција Фронтлајн
