Администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп минатото лето ја претстави бомбардировката на иранските нуклеарни објекти како една од своите најголеми воени победи. Американските стелт-бомбардери Б-2 фрлија 14 од најмоќните конвенционални бомби во светот, погодувајќи клучни цели без загуби на луѓе или летала.
Денес, Трамп повторно се заканува со напад врз Иран, но овојпат со поинаква реторика – во „солидарност“ со стотиците илјади Иранци кои излегоа на улиците против тврдокорниот режим во Техеран. Прашањето, сепак, не е дали САД имаат воена моќ, туку дали евентуалниот напад би ја постигнал политичката цел или би ја зацврстил власта што се обидува да ја ослабне.
Зошто нов удар не може да биде „чист“ како претходниот
За разлика од нападите врз изолирани нуклеарни објекти, евентуална интервенција во поддршка на протестите би морала да биде насочена кон инфраструктурата на репресијата – командните центри на Islamic Revolutionary Guard Corps (ИРГЦ), нивните паравоени структури Басиж и полициските сили, анализира Си-Ен-Ен.
Тука настанува клучниот проблем: овие објекти се наоѓаат во густо населени урбани зони. Секој напад носи реален ризик од цивилни жртви – токму оние луѓе што Вашингтон тврди дека сака да ги заштити.
Според воени аналитичари, дури и минимален број цивилни жртви би можел целосно да ја компромитира американската стратегија. Наместо „ослободувач“, САД повторно би биле перципирани како надворешна сила што бомбардира Иран, нудејќи му на режимот пропагандна победа и ново средство за мобилизација на јавноста.
Репресијата како урбана архитектура
Иранскиот режим извлече поуки од претходните израелски напади, во кои беа ликвидирани високи воени функционери и нуклеарни научници. Денес, клучните структури се дисперзирани, скриени и интегрирани во цивилната инфраструктура.
Според аналитичарите, директен удар врз резиденциите или канцелариите на врвните лидери би имал ограничена воена вредност, но силна симболичка тежина – сигнал дека никој не е недопирлив. Но токму таа „театарска“ димензија ја зголемува опасноста од несакана ескалација.
Удар по паричникот на режимот
Алтернативна стратегија би била економски насочен воен притисок. ИРГЦ контролира огромен дел од иранската економија – од енергетика и градежништво до трговија и финансиски конгломерати. Проценките говорат дека една до две третини од БДП на Иран се под директно или индиректно влијание на оваа структура.
Напади врз конкретни економски капацитети што му носат приходи на воено-политичкиот врв би можеле да создадат внатрешен притисок, без директно масовно страдање на населението. Целта, според аналитичарите, би била да се наруши чувството на безбедност кај ИРГЦ – да почнат да се грижат за сопствениот опстанок повеќе отколку за режимот.
Какво оружје би можеле да користат САД?
Иако бомбардерите Б-2 главните носители на американскиот напад врз нуклеарните локалитети минатото лето, разновидната цел што сега е во игра би можела да биде посоодветна за други американски средства, велат аналитичарите.
„Регионалните штабови и бази на ИРГК можат да бидат погодени од крстосувачки ракети (Томахавк)“, рече Шустер. Високопрецизните Томахавки можат да бидат испалени од подморници и површински бродови на американската морнарица далеку од иранските брегови, со што се минимизира ризикот од жртви во САД.
Друга опција за крстосувачки ракети е заедничката ракета воздух-земја за одвојување (JASSM). Носејќи продорна боева глава од 1.000 фунти и со дострел до 620 милји (1.000 километри), JASSM може да биде испален и далеку од иранските брегови од низа авиони на американските воздухопловни сили, вклучувајќи ловци Ф-15, Ф-16 и Ф-35 и бомбардери Б-1, Б-2 и Б-52, како и ловци Ф/А-18 на американската морнарица.
Аналитичарите велат дека би можеле да се користат и беспилотни летала.
„Малку е веројатно дека ќе видиме авиони со екипаж како испуштаат ракети со краток дострел или бомби со слободен пад, бидејќи (веројатно) тоа ќе биде оценето како премногу ризично“, рече Лејтон. Иако САД обично имаат носач на авиони на Блискиот Исток, од понеделникот најблискиот носач на авиони, УСС Абрахам Линколн, беше оддалечен илјадници милји во Јужното Кинеско Море.
Носачите патуваат со група бродови кои исто така можат да доставуваат ракети и друга поддршка за операции. Есента, администрацијата на Трамп премести група носачи заедно со мноштво други бродови, авиони и илјадници војници во Карибите како дел од својата кампања за притисок врз раководството на Венецуела. Иако некои од тие средства почнаа да се враќаат од регионот, тоа ги намали опциите што им се достапни на воените планери за итна акција врз Иран.
Тоа значи дека сите непосредни воздушни напади би доаѓале од низа воздушни бази во регионот на Персискиот Залив или од подалеку.
За време на нападите со Б-2 минатото лето, невидливите (стелт) бомбардери летаа непрекинато од нивната база во Мисури до Иран, со дополнување гориво од воздух по патот. Секој од авионите на американските воздухопловни сили споменати погоре може да се дополни со гориво во воздух. Аналитичарите велат дека набљудувањето на движењето на авионите цистерни може да биде еден знак дека наскоро ќе се преземе акција од страна на САД, како и ако ударните авиони како бомбардерот Б-1 или Ф-15 Страјк Игл се приближат до Иран.
Војната како спектакл
За администрацијата на Трамп, според аналитичарите, воената акција никогаш не е само воена. Таа е и медиумски настан.
Се очекува евентуален удар да биде краток, драматичен и визуелно впечатлив – „операција што го врти вниманието“, со минимален ризик за американските сили. Во таа логика, како можни цели се споменуваат и нафтени инсталации во регионот – лесни за погодок, економски болни за Иран и медиумски „атрактивни“.
Ризикот зад реториката
Клучната дилема останува иста: дали воениот притисок ќе го ослаби режимот или ќе го консолидира. Историјата на Иран покажува дека надворешните напади често ги потиснуваат внатрешните разлики и создаваат „опсада менталитет“.
Поддршката за протестите од воздух може лесно да се претвори во нивна дискредитација на терен. Во таа смисла, секоја бомба што ќе падне носи не само експлозив, туку и политичка порака – а таа порака може да биде погрешно прочитана, се наведува во анализата на Си-Ен-Ен.
Редакција Фронтлајн.
