Курдите се етничка малцинска група на Блискиот Исток која нема сопствена независна држава.

Се проценува дека во светот има меѓу 25 и 45 милиони Курди, а најголемиот дел живее во планинскиот појас што се протега низ западен Иран, источна Турција, северен Ирак, Сирија и делови од Ерменија. Точни статистики не постојат бидејќи Курдите немаат своја држава и се распрснати низ повеќе земји.

По распадот на Отоманската империја по Првата светска војна, западните сојузнички сили предложиле создавање курдска држава. Но новата турска власт по Војната за независност ја презела контролата врз целата Анадолска област.

Така Курдите биле поделени меѓу новоформираните граници на Турција, Иран, Ирак и Сирија, што довело до децении протести, бунтови и политичка борба за права и автономија.

Се проценува дека околу половина од сите Курди живеат во Турција, каде што тие се најголемата етничка малцинска заедница.

Иако мнозинството Курди се сунитски муслимани, нивната заедница е религиозно и културно разновидна. Курдите имаат различни дијалекти на курдскиот јазик, како и различни политички и општествени традиции.

Во политичка смисла, курдските движења се често поделени по региони и интереси, но многумина ја делат заедничката цел – поголеми права, слободи и автономија.

Курдите во Иран

Курдите сочинуваат меѓу 8% и 17% од населението на Иран, според проценките на британската влада.

Курдските области во западен Иран долго време бараат поголема автономија или независност, како и подобрување на граѓанските права.

Во 1946 година накратко била создадена Републиката Махабад, курдска држава која траела помалку од една година пред да биде уништена од иранските сили под власта на шахот. Таа често се смета за првата модерна курдска република.

Во децениите потоа, вооружени курдски групи од Иран воделе борба против иранската власт. Тие делуваат од бази долж границата меѓу Ирак и Иран, каде располагаат со илјадници борци.

Организациите за човекови права, меѓу кои и Amnesty International, документирале бројни злоупотреби врз курдското население во Иран. Според нив ограничено е изучувањето на курдскиот јазик, курдски имиња не смеат да се регистрираат официјално i курдски активисти се соочуваат со произволни апсења и притвори

Курдите во Ирак, Турција и Сирија

Ирак

Во Ирак Курдите сочинуваат околу 15% до 20% од населението. Повеќето живеат во полуавтономниот регион Курдистан, управуван од Регионалната влада на Курдистан, со главен град Ербил.

Во 2017 година во регионот се одржа референдум за независност, на кој мнозинството гласачи се изјаснија за создавање независна држава.

Но владата во Багдад го прогласи референдумот за нелегален, а САД не ја поддржаа курдската независност.

Сирија

Во Сирија Курдите сочинуваат околу 10% од населението, кое се проценува на околу 24 милиони луѓе.

За време на својот прв мандат, американскиот претседател Доналд Трамп одобри вооружување на курдските единици во рамки на Сириските демократски сили (SDF) за борба против Исламската држава (ISIS).

Турција

Во Турција Курдите се најголемата етничка и јазична малцинска група, со околу 20% од населението.

Турската држава со децении води вооружен конфликт со Курдската работничка партија (PKK) – курдска милитантна организација која се бори за создавање независна курдска држава.

PKK започна вооружена борба во 1984 година, а САД ја прогласија за терористичка организација во 1997 година.

Според податоците на Council on Foreign Relations, во турско-курдскиот конфликт загинале десетици илјади луѓе, од кои мнозинството се Курди.

Турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган долго време се спротивставува на курдскиот национализам и настојува да го потисне.

Курдите и актуелната војна во Иран

Според информации до кои дошол CNN, ЦИА работи на вооружување на ирански курдски групи со цел да се поттикне народно востание против иранската власт.

Неколку курдски организации во Иран веќе објавиле соопштенија во кои навестуваат можни акции и ги повикуваат иранските војници да преминат на нивна страна.

Истовремено, владата на Ирачки Курдистан соопшти дека тврдењата дека е дел од план за испраќање курдски опозициски групи во Иран се „целосно неосновани“.

Според извори на CNN, американската поддршка за иранските курдски групи започнала неколку месеци пред избувнувањето на војната.

Секој обид за вооружување на овие групи би зависел од поддршка од ирачките Курди, кои би морале да дозволат оружјето да транзитира преку нивната територија.

Еден висок функционер на Регионалната влада на Курдистан изјавил:

„Ова е многу опасно, но што можеме да направиме? Не можеме да се спротивставиме на Америка. Многу сме исплашени.“

Курдите и недовербата кон сојузниците

Историјата покажува дека Курдите повеќепати биле сојузници на САД, но поддршката често исчезнувала кога се менувале геополитичките интереси.

Во 1991 година, по протерувањето на ирачките сили од Кувајт, американскиот претседател Џорџ Х. В. Буш ги повика Ирачаните да го соборат Садам Хусеин. Но кога Курдите се кренаа на востание, добиле ограничена поддршка, по што милиони луѓе биле принудени да избегаат од своите домови.

Во војната во Ирак во 2003 година, Курдите повторно биле сојузници на САД.

Подоцна во Сирија, Сириските демократски сили, поддржани од САД, беа главната копнена сила која ја порази Исламската држава во градот Рака.

Но американската поддршка повторно се намали:

• во 2018 година САД дозволија ирачките сили да ги оттурнат Курдите од некои територии
• во 2019 година американското повлекување од Сирија ги остави курдските сили во ранлива позиција

По падот на режимот на Башар ал-Асад во 2024 година, сириските Курди изгубија дел од контролираниот простор.

Аналитичарот Урбан Конингем од лондонскиот институт RUSI смета дека Курдите се внимателни кога станува збор за нови сојузништва со САД.

„Кога Трамп или Нетанјаху бараат Курдите да се борат против режимот, иранските Курди сигурно се сеќаваат на искуството на Курдите во Сирија“, изјави тој.

Дали е можно создавање курдска држава?

Според експертите, можноста за создавање независна курдска држава и понатаму е малку веројатна.

Турција особено би била сериозно загрижена доколку курдските сили добијат нова политичка и воена динамика.

Во меѓувреме, Шаназ Ибрахим Ахмед, првата дама на Ирак и позната курдска активистка, порача дека Курдите премногу често се спомнуваат само кога се потребни како сојузници.

„Оставете ги Курдите на мир. Ние не сме платени оружја“, напиша таа.

Извор: CNN, aдаптација Редакција Фронтлајн