Во последните години, и особено во тековниот конфликт на Блискиот Исток, иранските дронови станаа едно од најзначајните оружја во современата асиметрична војна. Иако земјите во регионот располагаат со модерни противвоздушни системи – од американскиот „Patriot“ до израелскиот „Iron Dome“ – дел од овие беспилотни летала сепак успеваат да ја пробијат одбраната и да погодат цели.
Анализите на медиуми како CNN, Reuters, The Guardian и Wall Street Journal, како и на безбедносни институти како Atlantic Council и CSIS, покажуваат дека успехот на овие дронови не се должи само на технологијата, туку на комбинација од тактика, цена и географија.
Низок лет – главниот проблем за радарите
Една од главните причини зошто дроновите понекогаш успеваат да ја пробијат одбраната е начинот на летање.
Многу ирански беспилотни летала, како моделите од серијата Shahed, летаат на многу ниска височина и со релативно мала брзина. Тоа ги прави потешки за откривање од страна на радарите.
Современите радарски системи се оптимизирани да детектираат брзи цели – како балистички ракети или борбени авиони. Малите и бавни летала често се губат во т.н. „радарски шум“, па може да изгледаат како птици или други мали објекти.
Според анализи на Wall Street Journal, ваквите дронови можат да се приближат до целта без да бидат навреме идентификувани, особено кога летаат блиску до теренот.
Напади со „рој“ дронови – преоптоварување на одбраната
Друг клучен фактор е тактиката на масовно лансирање.
Иран често користи стратегија позната како „swarm attack“ – напад со десетици или дури стотици дронови одеднаш.
Противвоздушните системи мора да пресретнат секоја цел поединечно. Ако од повеќе правци доаѓаат голем број летала, системите може да бидат преоптоварени.
Во таква ситуација дел од дроновите неизбежно ќе ја пробијат одбраната.
Оваа тактика се користеше и во нападите врз нафтените постројки во Саудиска Арабија во 2019 година, кои сериозно го потресоа глобалниот пазар на енергија.
Евтини дронови против скапи ракети
Еден од најважните аспекти на оваа стратегија е економијата на војувањето.
Иранските дронови се релативно евтини. Во зависност од моделот, нивната цена може да биде од неколку десетици илјади долари.
Од друга страна, ракетите што ги соборуваат – како пресретнувачите на системите „Patriot“ или „Iron Dome“ – можат да чинат стотици илјади или дури милиони долари.
Ова значи дека противникот мора да троши многу повеќе средства за да се одбрани отколку што чини самиот напад.
Аналитичарите од Atlantic Council велат дека токму ова е суштината на стратегијата: со евтини средства да се исцрпат скапите одбранбени системи.
Кратко време за реакција
Географијата исто така игра важна улога.
Многу од целите на Блискиот Исток се на релативно кратко растојание од Иран или од неговите сојузници во регионот.
Тоа значи дека дроновите можат да стигнат до целта за кратко време, оставајќи ограничен простор за реакција на одбранбените системи.
Во услови на повеќекратни напади и комплексни операции, секоја минута е критична.
Сепак, повеќето дронови се соборуваат
И покрај загриженоста што ја предизвикуваат овие напади, важно е да се напомене дека голем дел од дроновите сепак се пресретнуваат.
Во повеќе случаи од последните конфликти, системите за противвоздушна одбрана успеале да соборат над 90 проценти од нападите.
Но дури и мал број летала што ќе ја пробијат одбраната може да предизвикаат значителна штета – особено ако целта е енергетска инфраструктура, воена база или густо населена област.
Новата ера на војувањето
Иранските дронови се дел од поширока трансформација на современото војување.
Наместо скапи борбени авиони и ракети, државите сè почесто користат евтини беспилотни системи, автономни технологии и масовни напади.
Оваа комбинација ја менува логиката на војувањето и ги принудува армиите да развиваат нови системи за одбрана – од ласерско оружје до напредни електронски противмерки.
Во таа нова реалност, малите беспилотни летала стануваат оружје што може да ја наруши рамнотежата на силите – дури и во региони со најмодерна воена технологија.
Ј. Ѓорѓиоски
