Дали на германските автопати повторно ќе гледаме сцени со велосипедисти како за време на кризните седумдесетти години? Моменталната ситуација на Блискиот Исток и наглиот раст на цените на нафтата потсетуваат на двете нафтени кризи од 1973 и 1979 година, кога арапските земји го намалија снабдувањето. Тоа ги принуди западните земји на драстични мерки за штедење – Германија тогаш, на пример, воведе четири недели во кои беше забрането возење автомобили во недела, пишува Indez.hr.
Најголемата закана за енергетската безбедност во историјата
Фатих Бирол, шефот на Меѓународната агенција за енергија (IEA), предупредува дека сме соочени со „најголемата закана за енергетската безбедност во историјата на човештвото“. Според него, актуелната криза е потешка од двата нафтени шока од минатиот век заедно.
„Тогаш недостигаа околу пет милиони барели нафта дневно. Денес станува збор за единаесет милиони барели, што е повеќе од двата големи нафтени шока заедно“, објаснува Бирол.
Ситуацијата со гасот е еднакво мрачна; во споредба со периодот по рускиот напад врз Украина во 2022 година, количината на гас што недостига на светско ниво е двојно зголемена.
Цените не растат толку нагло како во 1970-тите
Поради актуелниот конфликт со Иран и затворањето на Ормускиот Теснец, глобалната понуда на нафта падна за околу 8%. Иако овој пад е поголем отколку во 1973 година (кога изнесуваше 5%), економистите забележуваат една клучна разлика: цените не експлодираа на ист начин.
Клаус-Јирген Герн од Институтот за светско стопанство во Кил објаснува дека во седумдесеттите цената на нафтата се зголеми за четири пати за само една година, додека денес пазарот е навикнат на флуктуации над 100 долари. „Ова не е целосно нов свет за нас“, вели Герн, додавајќи дека пазарите очекуваат стабилизација по завршувањето на конфликтот.
Уништена инфраструктура: Долготрајно закрепнување
Сепак, штетата е веќе видлива. Над 40 енергетски постројки во девет земји на Блискиот Исток се тешко оштетени. Дури и ако војната заврши веднаш, ќе биде потребно многу време за нивно рестартирање.
Нафтени полиња: За некои ќе бидат потребни шест месеци, за други многу подолго.
Катар: Нападите врз најголемиот светски комплекс за течен природен гас (LNG) би можеле да ги намалат испораките за 17% во наредните три до пет години.
Пазарот денес е поотпорен
Една од главните причини зошто нема целосен колапс е фактот што пазарот е многу поразновиден. Во 1973 година, земјите од ОПЕК контролираа повеќе од половина од светското производство, додека денес нивниот удел е околу 36%. САД станаа доминантен производител, обезбедувајќи речиси 90% од дополнителната понуда на пазарот во последната деценија.
Покрај тоа, стратешките резерви се на историски високо ниво. Глобалните резерви од 8,2 милијарди барели овозможуваат ублажување на шоковите. Според аналитичарите, резервите на земјите од ОЕЦД можат да го компензираат губењето на нафтата преку Ормускиот Теснец во период од околу девет месеци.
Што нè очекува во иднина?
Иако ситуацијата не е идентична со онаа од пред 50 години, економијата веќе ги чувствува последиците. Се очекува краткорочен пораст на инфлацијата и намалување на индустриското производство.
Додека Германија сè уште вози по своите автопати, некои земји веќе преземаат чекори. Пакистан, на пример, побара од навивачите на нивниот најголем турнир во крикет да останат дома и да гледаат телевизија за да заштедат гориво, претворајќи го настанот во претежно „виртуелно“ искуство. Сето тоа сугерира дека, иако нема велосипеди на автопатите, светот веќе е во режим на енергетска штедливост
