Пишува: Тина ИВАНОВА
Бев во казино…
Бев во казино. Не во едно, бев во неколку. Се накотија овде кај мене во маало. Во радиус од километар-два ги има триесетина, ако не и повеќе, различни. Ме копкаше што е тоа толку фасцинантно што во градот се шири како епидемија, како маргаритки во пролет. За на крајот да сфатам дека, всушност, тоа и е епидемија. Компарацијата со она „како“ падна во вода. Сфатив, сега и од лично искуство, посредно, дека оваа појава е една од најраспространетите болести на 21. век во Македонија. Тешка ментална болест.
Се сеќавам дека моето прво „искуство“ со казиното беше кога имав некои 18 години, кога родителите на моја пријателка нè однесоа во „Фламинго“ во Гевгелија. Бевме на некое патување, поминавме оттаму и застанавме да испиеме по еден сок. Ми остави впечаток дека тоа е нешто страно, дека не е за нас, не се пронајдовме. Во сеќавање ми остана само сликата на богати, накитени со златни алки, дотерани во нешто светкаво сино и малку полнички – да не речам дебели – Гркинки. Јас бев далеку од таа класа. Сè уште сум. Многу далеку. Во земјава, повеќето живееме на периферијата на луксузот, не припаѓаме на круговите на изобилството. Оттаму е и контроверзна појавата на коцкарниците.
До овој момент, на мои скоро 50 години, немав влезено во таков амбиент, освен еднаш, сосема случајно, пред неколку години. Ниту сум била во такво опкружување за да ми падне на памет дека постојат казината како можност за „забава“, ниту пак сум имала желба или идеја за таков вид игра во, досега, „забранета зона“. Но, можеби идејата за казино ми била далечна и од спознанието дека коцката е најлошата, најстрашната зависност, па скренала од мојата меморија – сум ѝ направила backup, ама не и permanent delete, очигледно.
Во мојата перцепција тоа било нешто или за многу, ама многу богати луѓе, кои на казиното гледаат единствено како на забава и престиж, на луксуз од кој нема да имаат штета во животот оти парите не им се проблем – нешто што само на филм сум го видела – или за „пропалици“, оние зависници на кои гледаме и ги доживуваме (барем во ова општество) како чума од која треба да се бега, а не да се лечи од срж. Оние што секој ден молат за уште еден освоен денар. Оние на кои казиното им е последната надеж, барем така самите мислат. И оние кои казиното го гледаат како бегство од домот, од реалноста, како лек за анксиозност (несвесно, се разбира), како бегство од самотија, како единствена работа за какво-такво „исполнето“ време од денот.
Има една поговорка: „Не те руши ѓаволот – туку тој те наоѓа кога веќе паѓаш.“ Тука е тој секогаш, маме му е… кога човекот ќе почне да се откажува од лошите патишта, па баш тогаш ќе се појави да му даде energy или confidence boost. Тој најгласно шепоти кога срцето попушта. Има луѓе, и тоа бајаги, со слаби карактери. Луѓе лесно заводливи, луѓе тажни, несреќни, осамени, луѓе кои несвесно влегуваат во вртлогот на манипулацијата.
Искуството во „Мериот“
Во институцијата во која сум вработена, моја задача, меѓу другото, е да се грижам и за гостите од странство. Пред неколку години, еден од нив, преку неговиот менаџер, побара да биде сместен во хотелот „Мериот“, но ние тогаш немавме можност да организираме сместување таму. Нејсе. Често со сите гости се дружиме и вон работа, па знаеме да испиеме по некое кафе или да одиме некаде на ручек за да разговараме за следни ангажмани во порелаксирана атмосфера; треба да се покажеме како добри домаќини и да оставиме убав впечаток.
Гостинот дојде во Скопје и во прва прилика ми рече: „Знаеш, Тина, менаџерот мој побара да преспијам во ‘Мериот’, но, кога веќе немам можност за тоа, те молам да го посетиме тамошното казино. Не сакам да одам сам.“ Во тој момент не ми беше ништо чудно, а и која сум па јас да судам и да ставам било какви етикети. Му кажав дека ќе одиме. Иако напоменав дека јас никогаш не сум влегла во казино, поканив пријатели и сите петмина отидовме, согласувајќи се дека баш ќе биде супер да направиме вечер поразлична од вообичаената. Точно се сеќавам дека тој „фати“ 470 евра, а остави 100. Значи, 370 евра во ќар. Јас не играв, не знаев како и ми беше срам да прашам. Играше мојата пријателка со 1.000 денари, кои ги изгуби на слот-машини. Интересна вечер, за мене нешто ново; солистот нè почасти со по 20 евра, инсистираше, па тој си замина со чисти 270 евра. Мојата пријателка така си ги врати изгубените пари и беше во ќар 200 денари. „Топ!“
И еве ги, дојдоа и кај нас. На секој чекор се. Пред згради, во сите маала, во центар, надвор од град. Насекаде.
Влегување во „Дизниленд“ на порокот
Помина доста време пред да влезам повторно во казино. А зошто, всушност, влегов пак? Читав една колумна за овој феномен на еден странски психолог. Не можам пак да ја најдам колумната, но знам дека во Европа казина има насекаде – во центрите, во туристичките зони, во хотелите, во историските згради. И еве ги, дојдоа и кај нас. На секој чекор се. Пред згради, во сите маала, во центар, надвор од град. Насекаде. Си помислив: ќе напишам некаков текст, зошто да не. Гадно се чувствувам заради себе, заради децата, заради средината во која живееме и како тоа ќе се одрази понатаму. Верувам дека ова чувство кај мене е засилено и од тоа дека сум мајка на деца кои во секој момент можат да „забегаат“.
Се мислев, се предомислував пред да се одлучам да влезам. Имав страв. Од самата себе, дека правам нешто неморално, но и страв од тоа ако ме види некој – што ќе помисли. Не беше обичен страв. Беше мешавина од стигма, осуда и социјална анксиозност, како нечиј поглед да требаше да ме дефинира засекогаш. Но, желбата да напишам текст беше посилна, а и по природа сум љубопитна, па си реков: „Ајде, take it easy, замисли дека си Шерон Стоун во ‘Казино’ или Мишел Фајфер во ‘Скарфејс’, хаха…“
Не е сега смешно. Ич не е. Реалноста не е холивудски филм. Иако и таму има суровост, сепак е само филм.
Сите објекти се со црни стакла, но со светкави реклами. Мириса на парфем на три метри од влезната врата. Парфем за простории, ама од поубавите. Мислиш внатре се крие нешто езотерично, како да се случува балот под маски во палатата Сомертон од „Очи широко затворени“ на Кјубрик. Или како автомобил со затемнети прозорци, па не знаете кого возат на задното седиште – Тито или некој криминалец.
Мечка страв, мене не страв – влегов! Во едно од оние, демек поексклузивните, во центарот на градот. Наеднаш, пред мене – „Алиса во земјата на чудата“! Машини од кои „пукаат“ разнобојни светленца, од кои ве гледаат разни животинки, на кои се вртат овошки и бројки. Од неколку од нив речиси секогаш ечи „Радецки марш“ на Штраус, што е знак за нечија добивка. Кај некои, пак, „Кан-Кан“ на Офенбах. Всушност, магија од евтини звуци, како од пластични играчки на навивање, а боите ве заведуваат да ја откриете мистеријата до крај. Ечат звуци на победа – победа над сите суети, класни разлики, над сите предрасуди; победа над вината и привиден одговор на прашањето: „Зошто сум овде?“
Обучени се да бидат фини со сите. Зашто, ќе дојдеш повторно, нели? На местото на забавата или на местото на злосторството.
Луѓето и амбиентот
А внатре, луѓе секакви – помлади, постари, мажи, жени, чистачи, доктори, адвокати, службеници, селани, интелектуалци, наши, странци… Многу странци, многу туристи: Турци, Шпанци, Италијанци…
„Што ќе се напиете?“ – сите вработени се љубезни, насмеани. Ви носат сè што ќе посакате. Пијалак, апетисани, нешто благо. Бесплатно. Пепелник задолжително. Секако дека пијалакот е бесплатен кога го претплаќате сто пати поскапо, но тоа е веќе познато. Некои, или речиси сите, се веќе пријатели со редовните посетители, па навиваат заедно за некаква добивка. Обучени се да бидат фини со сите. Зашто, ќе дојдеш повторно, нели? На местото на забавата или на местото на злосторството. Единствена добра работа е што, ете, има вработувања.
Столиците се меки, удобни. Можете да седите со часови и притоа нема да ви страда кичмата. Има и USB на секоја машина, па нема да останете без батерија на вашиот телефон. Плус причини да не излезете веднаш од тој Дизниленд. Да пробате од сè по малку, да се „возите“ на сите рингишпили кои се создадени да влијаат на вашиот допамин и адреналин на најподмолен начин, за да ве држат на тенката жица помеѓу страста и среќата и фригидноста и заблудата, сè додека не ве присвојат до степен на помисла на САМОУБИСТВО.
Апаратите се како мали куќички во кои навидум има сè. Вие и апаратот – сами, еден наспроти друг, во тивка комуникација. Мозокот вежба математика и психологија. Понекогаш се редат и молитви, иако сите религии казиното строго го забрануваат и го сметаат за еден од најголемите гревови. Но, молитвите во тие моменти доаѓаат ирационално. Има и караница, агресија. Очекувано. Како и во сите „партнерски“ релации.
На секоја добивка се слуша звук како да ве крунисале. И вие станувате победник кој, секако, ќе сака уште медали, зашто, нели, таква е човечката природа – алчна. Има уште звуци на триумф што ви го матат умот, а вие плескате во ритамот на златните парички што се тркалаат и ве „маваат“ во лице – бајковит филм во кој се чека да дојде полноќ. Парите доаѓаат денар по денар, а тој хероински вртлог од симболи шепоти молитва за плус награда.
Заборавате на семејството, на обврските, на децата, на пријателите. Таму нема чувство ниту за простор, ниту за време. Нема ниту часовници. Нема прозорци.
Крајот на илузијата
Времето минува неосетно. Заборавате на семејството, на обврските, на децата, на пријателите. Таму нема чувство ниту за простор, ниту за време. Нема ниту часовници. Нема прозорци. Денарите (еврата) се намалуваат, мислата станува јадна. Уште малку. Можеби ќе имам среќа. Денарите исчезнуваат. Го снемува звукот на триумф. Дури и мизерните исчекувања на вештачката радост се закопуваат. Апаратот вели: 0 денари.
Раката што го стиска копчето на надежта во хипнотичен бит почнува да трне. Некој пцуе. Еден од спроти го плукна екранот. Еден друг си зборува сам со себе. Еден рече: „Денеска изгубив 10.000 денари, ама добро е, вратив пет.“ Ги потроши и тие пет за помалку од две минути. Не сакаш повеќе ништо да пиеш. Заминуваш со уште поголем срам од оној што си го имал кога си влегол. Срам и вина. Чувство на пропаст. Излегуваш конечно од „катакомбите“ на „фараонот“. Не свири повеќе „Кан-Кан“, ниту свечениот „Радецки“. А оние тонови кои создаваат чувство на напнатост пред да се случи завршниот звук на победа во одредена игра, застануваат како недовршена музичка фраза. Неразрешена каденца или суспензија која создава бес. И ти заминуваш во блед fade-out. Тотално руиниран. Но си велиш: „Ќе дојдам и утре. Има надеж. Ќе ги вратам изгубените пари.“ И така почнува голготата од која, за многумина, нема излез.
Добивка мала, па загуба голема. Повторно добивка минимална, загуба уште поголема. И утре, и задутре, и секогаш – исто е. Вртлог од лаги го мати умот. Парите стануваат безначајни. Сиот труд, сета гордост, авторитетот – сè, буквално сè, заминува во една машина програмирана да те уништи. Да ти го сотре животот. И твојот, и на сите околу тебе. Она што, всушност, те влече повторно да влезеш, е исчекувањето. Како и во животот вистински. Исчекување на нова љубов, на поголема плата, на поголема позиција, на дете… Исчекување со мислата: „Еве, само што не се случило!“ И тоа е возот за кој сте купиле карта во еден правец – не за некоја прекрасна дестинација, туку до Мордор – главното упориште на злото.
Казиното е одличен извор за развивање ментална болест.
Овде труе на пропаст
Во казината мириса на скап парфем. Но, секогаш треба да има натпис со огромни букви на влезот: ОВДЕ ТРУЕ НА ПРОПАСТ. Можеби рекламата би требало да биде вака: „Повелете во пеколот. Секој оној кој сака жив да гори, нека седне на која било од нашите машини. Чувството на почетокот е незаменливо, убаво. Но потоа, дел по дел од вашето тело ќе отпаѓа како да имате лепра. Повелете, можете смртта тука да ја дочекате. На нашето прекрасно, шарено место.“ Звучи морбидно, но реално е така.
Казиното е одличен извор за развивање ментална болест. Затоа, која е пораката што некој во државава сака да ни ја пренесе, создавајќи зло на секој чекор што се шири како чума? Зошто толку многу коцкарници една до друга? Притоа рекламирани од навидум познати фаци. Ние немаме пари за казино. Ова не е филм со Де Ниро, не е Лас Вегас. Дали стратегијата е да се развие казино-туризам? Ако е така, тоа е контроверзна идеја. Но и да е така, тогаш нека им забранат влез на домаќините. Нека биде влезот исклучиво за странските туристи. Па и онака има игри со Александар Велики.
Знаеме дека човечката желба за забава е дел од крвотокот. И тоа е во ред. Но леснотијата кон запаѓање во зависност е многу помоќна. Во недостиг на културни содржини и квалитетен ноќен живот, ние избравме коцкарници. Нека ни е алал. Што е следно? Ексклузивна болница за лечење на зависници од коцка? Или уште казина? Кој ќе ја преземе одговорноста за кроењето на животот на идните генерации?
Се сетив и на нашите политичари, на нивното долгогодишно лицемерие. Од една страна ветуваат просперитет за нашите деца, ги одвраќаат од заминување од земјава, а од друга страна стануваат едногласни покровители на самите тие куќи за самоуништување. Се прашувам, колку ли деца ќе успеат да одолеат на тие бои, на тие звуци, на таа ѓаволска замка која е така перфидно поставена? Дали потоа некој ќе се одважи и ќе им помогне на тие семејства? Во ваква ли средина да ги раснеме децата? Многу прашања, никакви одговори. Излишно е потоа да излегуваат форензичари на места каде што се случуваат несреќи до кои дошло баш заради овие причини; излишни ќе бидат и истраги и судења и жалење, доколку денес се замижува пред раѓањето на овие проблеми.
Да, бев во казино…
И излегов со сознание кое не се мери со никакви пари. Дека најскапата игра е онаа во која човек се губи себеси. И да, не оставив пари. Туку го оставив и оној мал дел што остана од мојата верба дека како општество, како држава, знаеме каде одиме.
