ВАШИНГТОН – Американскиот претседател Доналд Трамп денеска објави дека наредил итно запирање на „Проектот Слобода“, стратешката операција на САД за пренасочување на заглавените трговски бродови низ Ормускиот Теснец, со цел да се отвори простор за финализирање на новиот сеопфатен договор со Иран, пренесуваат светските новински агенции „Ројтерс“ и „Асошиејтед прес“. Иако претседателот го опиша овој потег како гест на добра волја во екот на интензивните преговори, тој истовремено нагласи дека американската поморска блокада на иранските пристаништа ќе остане во целосна сила, служејќи како „челичен гарант“ за почитување на преземените обврски од страна на Техеран.
Дипломатски напредок и улогата на посредниците
Одлуката за паузирање на операцијата доаѓа во момент кога глобалните пазари на нафта се под огромен притисок поради застојот на околу 1.600 бродови во Персискиот Залив. Трамп, преку својата социјална мрежа „Truth Social“, истакна дека администрацијата постигнала „неверојатен напредок“ во разговорите, кои во голема мера беа олеснети со посредство на Пакистан и други регионални сојузници. Според него, „Проектот Слобода“, кој првично беше замислен како директен воен ангажман за пробивање на патот на заробените танкери, сега е ставен на „чекање“ за да не се испровоцираат нови непријателства додека дипломатите ги договараат последните детали од спогодбата.
Блокадата како механизам за притисок
Сепак, Вашингтон не ја намалува будноста. Военото присуство во регионот останува на највисоко ниво. Државниот секретар Марко Рубио појасни дека, иако офанзивните дејствија во рамките на операцијата „Epic Fury“ се прекинати, блокадата на иранскиот извоз е клучниот механизам со кој САД ќе вршат притисок до моментот на потпишување на официјалниот документ. Белата куќа инсистира на договор кој не само што ќе го деблокира поморскиот сообраќај, туку и ќе постави нови рамки за регионалната безбедност и иранската нуклеарна програма.
Што знаеме за „Проектот Слобода“ на Трамп за Ормускиот Теснец?
Кревко примирје и безбедносни ризици
Иранските власти, од своја страна, сè уште се воздржани во официјалните коментари. Иако има сигнали за деескалација, Техеран претходно ги нарече американските маневри во Ормускиот Теснец „отворен чин на агресија“ и кршење на претходно договореното примирје. Воените аналитичари предупредуваат дека ситуацијата на теренот е екстремно кревка, особено по минатонеделните инциденти со беспилотни летала и брзи патролни чамци кои за малку ќе предизвикаа директен судир меѓу двете морнарици.
Економски импликации и глобално исчекување
За меѓународната заедница, оваа пауза е зрак надеж за нормализација на светската трговија. Ормускиот Теснец е најкритичната точка за глобалното снабдување со енергенси, а секој застој во него директно се одразува врз цените на горивата во Европа и Азија. Додека светот со нетрпение чека повеќе детали за содржината на „конечниот договор“, американската Петта флота продолжува внимателно да ги мониторира водите, подготвена да дејствува доколку преговорите пропаднат во последен час. Трамп порача дека Америка е подготвена за мир, но дека нема да дозволи никакво отстапување од „американските интереси и безбедноста на нашите сојузници“.
Ј. Ѓ.
