Снеговите што со месеци ги покриваа планинските масиви и градовите на Западен Балкан сè почесто стануваат дел од сеќавањата на постарите генерации отколку редовна климатска реалност. Во услови на глобално затоплување и сè поизразени атмосферски дестабилизации, зимите во овој дел од Југоисточна Европа поминуваат низ структурна и суштинска трансформација.
Климатолошките модели и регионалните набљудувања покажуваат дека Медитеранот и Балканскиот Полуостров се меѓу глобалните жаришта (hotspots) на климатските промени, каде што растот на просечните температури се одвива побрзо од светскиот просек. Што всушност значи ова за зимската сезона во нашиот регион?
Повисоки просечни температури и пократко траење на зимата
Главната и најконзистентна последица од климатските промени е постојаниот пораст на просечните зимски температури. Зимите на Западен Балкан стануваат значително поблаги, со денови во кои живата во термометарот достигнува невообичаено високи вредности за декември, јануари или февруари (често и над 15 °C).
Последично, бројот на т.н. „ледени денови“ (денови во кои дневната температура не преминува 0 °C) и „денови со мраз“ продолжува стабилно да опаѓа во сите земји од регионот – од Северна Македонија и Србија, до Босна и Херцеговина, Црна Гора, Косово и Албанија.
Снежна суша во низините и компромитирана скијачка сезона
Повисоките температури значат дека границата на замрзнување се поместува кон повисоките надморски височини.
Во котлините и низините, дождот сè повеќе го заменува снегот. Снежните врнежи се ретки, а формираната снежна покривка се задржува само неколку дена пред брзо да се стопи.
На планините, пак, снежната сезона започнува значително подоцна, а завршува порано. Планинските центри под 1.500 метри надморска височина сè почесто се соочуваат со недостиг на природен снег, додека високите температури честопати го оневозможуваат и користењето на топовите за вештачки снег.
Феноменот на поларниот вител
Парадоксално, иако просечните температури растат, тоа не значи целосно отсуство на екстремен студ. Поради брзото затоплување на Арктикот, поларната млазна струја (jet stream) станува понестабилна и брановидна.
Ова предизвикува ненадејни поларни продори: релативно благ и пролетен период може за помалку од 24 часа да биде прекинат со силен упад на арктички воздух. Ваквите кратки, но екстремно студени бранови носат интензивни снежни бури, за по неколку дена температурата повторно нагло да се искачи далеку над нулата.
Интензивни врнежи од дожд и ризик од поплави
Наместо некогашниот рамномерен снег кој постепено се топеше во текот на пролетните месеци, зимите во регионот носат почести епизоди на обилни дождови. Топлиот воздух задржува повеќе влага, што резултира со бури и циклонски активности со висок интензитет на врнежи.
Брзото топење на снегот на планините поради топол јужен ветар, комбинирано со обилни дождови, претставува сериозен ризик од зимски и рани пролетни поплави и свлечишта долж речните корита на Вардар, Дрина, Сава и Морава.
Сериозни еколошки и социо-економски последици
Ваквите промени директно влијаат врз повеќе сектори во општеството.
Во хидрологијата и водоснабдувањето, планинскиот снег функционира како природен резервоар на вода. Кога нема стабилна снежна покривка, пролетниот и летниот водостој во акумулациите и реките драстично опаѓа, што подоцна создава недостиг на вода за наводнување и производство на електрична енергија.
Во земјоделство, лажните затоплувања во текот на јануари и февруари предизвикуваат предвремено будење на вегетацијата и цветање на овошките. Доколку по ова следи доцен пролетен мраз, штетите врз земјоделското производство можат да бидат катастрофални.
Сето тоа влијае и на квалитетот на воздухот. Иако поблагите зими носат намалена потрошувачка на енергија за греење, специфичните релјефни котлини (како скопската, сараевската или нишката) сè уште страдаат од температурни инверзии во мирни денови, задржувајќи ги штетните честички (PM10 и PM2.5) блиску до тлото.
Зимите на Западен Балкан веќе не се стабилно, предвидливо годишно време со непрекинат бел покрив од декември до март. Наместо тоа, реалноста на климатските промени ни носи претежно блага, влажна и променлива сезона, испресечена со кратки, но жестоки температурни шокови. За земјите од регионот, ова претставува јасен сигнал за итно прилагодување на управувањето со водните ресурси, зимскиот туризам и урбаното планирање кон новата климатска нормалност.
Извор: ГРАДСКА.МК
