Ликот кој доминира со српската политика од 2014 година, Александар Вучиќ, во неделата вечер, на 27 септември, поднесе оставка од функцијата претседател на Србија, околу осум месеци пред редовниот истек на неговиот втор и последен претседателски мандат. Според српскиот устав, тој нема право да се кандидира за функцијата претседател по трет пат. Оставката е факт, но политичкото повлекување не е. Од денеска, Вучиќ влегува во парламентарната трка како прв кандидат на листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“.
Предвремените парламентарни избори се закажани за 25 октомври. Вучиќ веќе отворено зборува дека, доколку неговата листа обезбеди парламентарно мнозинство и ја добие потребната политичка поддршка, сака повторно да стане премиер. На 27 септември изјави дека како премиер би формирал влада со само 12 министерства, а истата амбиција ја најавуваше и претходно.
Оставката повеќе личи на промена на политичката позиција од која Вучиќ ќе се натпреварува за власт, отколку на излегување од неа. Премиерската функција во уставниот систем на Србија е централна во секојдневното управување со Владата, а Вучиќ веќе ја извршуваше од 2014 до 2017 година. Претходно беше прв вицепремиер во владата на Ивица Дачиќ од 2012 до 2014 година.
Со оставката на Вучиќ се отвора и втор изборен фронт. Претседателката на Народното собрание, Ана Брнабиќ, ги презема претседателските овластувања. Според Уставот и Законот за претседател, таа може да ја врши функцијата најмногу три месеци, а изборите за нов претседател мора да се одржат најдоцна до 27 декември.
Така, Србија влегува во необично концентриран изборен период: парламентарни избори на 25 октомври, а потоа и претседателски избори до крајот на декември.
Во земјата владее длабока општествена и политичка криза, која се продлабочи по уривањето на бетонската настрешница на железничката станица во Нови Сад на 1 ноември 2024 година, во кое загинаа 16 лица. Трагедијата предизвика масовни студентски и антикорупциски протести и долготраен притисок врз власта.
На изборите веќе е потврдена „Студентска листа – Студентите победуваат“, со професорот Илија Срдановиќ како прв кандидат, како и опозициската листа „Европска Србија“, предводена од партии меѓу кои се Партијата на слободата на Драган Ѓилас и правдата и Србија Центар на Здравко Понош.
Непосредно пред оставката, Вучиќ соопшти и дека донел одлуки за аболиција и помилување на 49 лица. Од нив, 23 се поврзани со конфликтите и протестите во изминатата година и половина: 12 од таканаречената „Новосадска група“, меѓу кои и Мила Пајиќ, и 11 лица кои учествувале во инциденти против демонстранти.
Тоа е важен детаљ за разбирање на ситуацијата. Вучиќ ја затвора претседателската фаза со гест што го претставува како обид за намалување на општествените тензии, а веднаш потоа ја започнува битката за нов политички мандат.
Формално, Вучиќ заминува од власта на 27 септември. Но тој останува во центарот на трката за повторно освојување на власта.
ЦИВИЛ МЕДИА
