Истражувањата покажуваат дека позитивниот однос кон стареењето може да направи луѓето да се чувствуваат помлади и да живеат подолго. Но, за тоа да се случи, неопходно е да се соочиме со ејџизмот – дискриминацијата и предрасудите врз основа на возраст.
„Ејџизмот може да го промени начинот на кој се гледаме себеси“, наведува Светската здравствена организација во својот глобален извештај. Оваа форма на пристрасност – како размислуваме, чувствуваме или постапуваме кон другите или кон себе поради возраста – е длабоко вкоренета и често незабележлива, но има сериозни последици.
Иако ејџизмот може да го искуси секој, од генерацијата Z до најстарите, најчесто ги погодува повозрасните лица. Во Обединетото Кралство, секое трето лице доживува дискриминација поради возраста, додека во САД дури 93 проценти од луѓето на возраст од 50 до 80 години изјавиле дека секојдневно се соочуваат со некаква форма на ејџизам – најчесто внатрешно прифатен, преку пораки од медиумите и општеството, пишува Би-Би-Си.
„Парадоксот е што секој што денес е ејџист, и самиот ќе остари“, вели Парминдер Раина, научен директор на Институтот за истражување на стареењето при Универзитетот Мекмастер во Канада. До 2030 година, секој шести човек во светот ќе биде над 60 години. „Ејџизмот е длабоко личен проблем, но луѓето ретко го доживуваат како таков.“
Стареењето е привилегија, а не проблем
Негативните ставови кон стареењето се усвојуваат многу рано – уште во детството – преку семејството, медиумите и културните наративи. Како резултат, начинот на кој зборуваме за стареењето директно влијае врз тоа како го живееме. Термини како „сиво цунами“, кои се користат за стареењето на населението, создаваат чувство дека станува збор за закана.
„Цунамито е разорна сила. Стареењето не е“, нагласува Раина. „Тоа е едно од најголемите достигнувања на модерното јавно здравство.“
Самоисполнувачко пророштво
Ејџизмот често води кон тоа повозрасните луѓе самите да ги прифатат негативните стереотипи – да се повлечат од учење, од нови предизвици и од општествен живот, иако се целосно способни. Овој феномен, познат како „воплотување на стереотипите“, може да влијае врз физичкото и менталното здравје.
Истражувањата покажуваат дека луѓето кои се потсетени на својата возраст пред да извршат некоја задача, често имаат полоши резултати – не поради неспособност, туку поради страв од потврдување на стереотипите.
„Се создава анксиозност од очекувањата што ги наметнува општеството“, објаснува Хана Свифт, професорка по социјална психологија. „Луѓето не се плашат од задачата, туку од осудата.“
Еден од најчестите митови е дека сите постари луѓе се немоќни и кревки. „Тоа едноставно не е точно“, вели Раина. „Поголемиот дел од повозрасните луѓе живеат самостојно, се активни и придонесуваат во своите заедници.“
Луѓето со позитивен став кон стареењето не само што се чувствуваат помлади, туку и живеат подолго
Стареењето како предност, не како слабост
Научните докази покажуваат дека луѓето со позитивен став кон стареењето не само што се чувствуваат помлади, туку и живеат подолго. Едно десетгодишно истражување во САД открило дека луѓето со позитивни верувања за возраста живеат во просек седум и пол години подолго од оние со негативен став.
Дополнително, кај нив се забележува подобра меморија и помало оштетување на деловите од мозокот поврзани со Алцхајмерова болест. „Ова е сериозна здравствена предност“, вели професорката Бека Леви од Универзитетот Јејл.
Ејџизмот не е само здравствен, туку и културен проблем. Општеството често наметнува правила за тоа што е „соодветно“ за одредена возраст – од облеката, до местата каде некој „треба“ или „не треба“ да биде. Кога некој ќе ги прекрши тие непишани правила, следуваат осуди и напади.
Како да се надмине ејџизмот
Експертите нагласуваат дека борбата против ејџизмот мора да биде и лична и општествена. Истражувањата покажуваат дека луѓето кои имаат позитивни примери на „успешно стареење“ – родители, баби, дедовци – имаат помалку негативни ставови кон возраста.
Меѓугенерациските контакти, заедничкото живеење и силните социјални врски се клучни. Во т.н. „сини зони“, каде луѓето живеат најдолго, токму овие фактори се пресудни.
„Често велиме дека е потребно село за да се одгледа дете“, вели Раина. „Но зошто не велиме дека е потребно село и за да се поддржи постар човек?“
Стареењето е привилегија, а не проблем. Начинот на кој го доживуваме – научно е докажано – може да ни го продолжи животот и да го направи поквалитетен. Борбата против ејџизмот, на крајот, е борба од која корист имаат сите.
Редакција Фронтлајн
Прочитајте и…
Од „Тивката генерација“ до Генерација Бета: Како настанаа имињата на генерациите
