Актот за вештачка интелигенција на ЕУ (EU AI Act) е првата сеопфатна правна рамка за вештачка интелигенција во светот. Тој воведува регулаторен пристап заснован на ризик, што значи дека обврските за компаниите директно зависат од тоа колку потенцијална штета може да предизвика нивниот систем за ВИ врз општеството.
4-те категории на ризик
Актот ги класифицира системите за ВИ во четири главни категории:
- Неприфатлив ризик (Целосно забранети): Ова вклучува системи кои се сметаат за јасна закана за безбедноста и правата на луѓето. Примери се владино социјално бодување (social scoring), масовен биометриски надзор и системи што користат сублиминални техники за манипулација со луѓето. Овие практики се целосно забранети.
- Висок ризик (Строги обврски): Системи што се користат во критични области како што се здравството, образованието, вработувањето, спроведувањето на законот и критичната инфраструктура. Овие системи бараат строги проценки на усогласеноста, системи за управување со ризици, човечки надзор и задолжително водење евиденција (audit logs) пред да бидат пуштени на пазарот.
- Ограничен ризик (Обврски за транспарентност): Овде спаѓаат системи како четботови (на пр. ChatGPT) или алатки за генерирање слики и видеа (deepfakes). Главната обврска тука е транспарентноста – корисниците мора јасно да бидат информирани дека комуницираат со вештачка интелигенција или дека содржината е генерирана од машина.
- Минимален ризик (Без посебни обврски): Повеќето системи за ВИ (на пример, филтри за спам или ВИ во видео игри) спаѓаат овде. Тие можат да се користат слободно без законски ограничувања, иако се препорачуваат доброволни кодекси на однесување.
Временска рамка и казни
Иако Актот стапи на сила на 1 август 2024 година, правилата се применуваат етапно за да им се даде време на компаниите да се прилагодат:
Февруари 2025: 6 месеци по стапување на сила
Забранетите системи за ВИ (неприфатлив ризик) стануваат целосно нелегални.
Август 2025: 12 месеци по стапување на сила
Стапуваат на сила правилата за моделите за ВИ со општа намена (General-Purpose AI models).
Август 2026: 24 месеци по стапување на сила
Започнува целосната примена на правилата за системите со висок ризик (ова е рокот за целосна примена на најголемиот дел од законот).
Законот има сериозна тежина бидејќи компаниите што нема да се придржуваат до правилата се соочуваат со огромни финансиски казни кои можат да достигнат до 35 милиони евра или 7% од глобалниот годишен промет на компанијата.
ЦИВИЛ
Забелешка за транспарентност: Овој прилог е исклучиво од едукативен карактер. Содржината е подготвена врз основа на волонтерскиот труд на нашата организација и не претставува платена медиумска објава или дел од спонзориран проект. Преземањето на текстот и инфографикот е дозволено единствено со јасно наведување на изворот и поставување директен линк до изворот: ЦИВИЛ.
