Последната одлука на Уставниот суд за укинување на категоризацијата на населението на „резиденти“ и „нерезиденти“ претставува значаен пресврт не само од правен аспект, туку и од политички и општествен. Оваа одлука директно се однесува на методологијата на пописот од 2021 година и отвора ново поглавје во дебатата за претставеноста на дијаспората и еднаквите права на граѓаните, без разлика каде живеат.
Според образложението на Судот, категоризацијата на населението како „резиденти“ и „нерезиденти“ немала правна основа. Подзаконскиот акт што ја утврдуваше оваа поделба е оценет како пречекорување на надлежностите од страна на директорот на Државниот завод за статистика, што претставува прекршување на принципот на владеење на правото. Со други зборови, она што беше претставено како статистичка методологија, всушност беше дејствие без законска поддршка.
Оваа одлука не го укинува директно пописот од 2021 година, но поставува јасни граници за користење на слични методологии во иднина, забранувајќи категоризација на граѓаните според физичко присуство во земјата.
Пратеникот од Европскиот фронт, Скендер Реџепи, иницијатор на уставната иницијатива, ја поздрави одлуката како „победа на дијаспората“, оценувајќи ја поделбата како дискриминирачка и исклучувачка.
Пратеникот на Алијансата за Албанците, Халил Снопче излезе со барање до премиерот Христијан Мицкоски, Владата да го поништи претходното решение со кое се предвидува намалување на бројот на советници врз основа на бројот на нерезиденти според последниот попис на населението.
– Уставниот суд на вчерашната седница укина некои одредби од методологијата за спроведување на Пописот на населението во 2021 година. Уставниот суд оцени дека директорот на Државниот завод за статистика ги пречекорил своите надлежности и со подзаконски акт извршил категоризација на резидентно и нерезидентно население за што немал законско овластување, рече Снопче.
Според него, следствено на ова, одлуката на Владата за намалување на бројот на советниците во општините е невалидна.
– Дали на следната седница на Владата ќе ја поништите претходната одлука и да се врати претходната одлука за бројот на советници. Логички, не може да се отстранат нерезидентите бидејќи нивната одлука има директно влијание во изборот и бројот на советниците, праша Снопче. Тој, исто така, посочи дека претходно пред пет месеци има поднесено барање за автентично толкување за оваа владина одлука, но досега немал добиено никаков одговор.
Во одговор на прашањето, премиерот Мицкоски нагласи дека кај нерезидентното население во последниот попис немало адреса, туку било класифицирано како нерезидентно население. Тој посочи и дека разликите во бројот на население кај општините меѓу двата пописа, последниот и претходниот, биле големи.
– Често зборувам дека дијаспората е нераскинлив дел од унитарниот карактер на Македонија како држава и затоа ве молам како политичка партија да поддржите една изборна единица во која што ќе овозможите дијаспората да гласа, рече Мицкоски.
На пописот во 2021 година беа преброени 1.836.713 лица како „резидентно население“, а како „нерезидентно население“, односно оние граѓани што се повеќе од 12 месеци во странство, беа попишани 260.606 лица. Поради фактот што станува збор за укинувачка, а не поништувачка одлука, Судот напоменува дека Одлуката ќе се применува од моментот кога ќе биде објавена во Службен весник (за подзаконските акти кои ќе се носат во иднина), но нема да важи ретроактивно-за веќе спроведениот попис од 2021 година.
Дестан Јонузи
