Пишува: Дестан ЈОНУЗИ
ЦИВИЛ – Центар за слобода го објави најновиот Извештај за рано предупредување посветен на хибридната стратегија на Русија во Западен Балкан. Документот, најпрво објавен на меѓународната платформа Civil.Today, детално ги анализира тактиките на Кремљ за влијание врз политичките процеси, безбедносната архитектура и институционалната стабилност во регионот. Извештајот наскоро ќе биде достапен и на македонски и албански јазик.
Москва ја заменува класичната геополитика со хибридна војна
Според документот, Русија одамна се оддалечила од традиционалните методи на геополитичко влијание. Наместо директна воена закана, Кремљ применува „мултидимензионална хибридна кампања“, со цел да ги разурне општествата одвнатре, да ги ослабне институциите и да го забави или блокира евро-атлантскиот пат на земјите од регионот.
Во извештајот се наведува дека земјите од Западен Балкан, поради историски и политички слабости, претставуваат „идеален терен“ за овој тип на влијание.
„Русија не мора да испука ниту еден куршум за да создаде нестабилност. Таа ги користи внатрешните слабости на државите и ги претвора во стратегиска предност“, стои во анализата.
Балканските пукнатини – геостратегиска цел
Регионалните слабости — идентитетски спорови, кревки институции, општествена поларизација и необезбедени медиумски простори — се детектирани како главни точки на кои се насочуваат хибридните операции. Овие механизми најчесто функционираат преку: дезинформации и медиумска манипулација, политички партнери блиски до Кремљ, религиски структури, економски и парабезбедносни канали.
Србија – централната станица за ширење наративи
Извештајот ја идентификува Србија како најважниот регионален хаб за дистрибуција на проруски пораки. Преку провладини таблоиди, државно усогласени медиуми и силното влијание на Српската православна црква, тезите за „неутралност“, „традиција“, „суверенитет“ и „антинато“ реторика се пренесуваат во сите земји од регионот.
Политичката стратегија на претседателот Александар Вучиќ овозможува Србија да игра двојна улога – истовремено да се претставува како фактор на стабилност, но и да остане најголемиот канал за ширење наративи што ја еродираат евро-атлантската ориентација на соседите.
Босна и Херцеговина – најранливиот фронт
Како „најризична точка“ е посочена БиХ, особено Република Српска. Политиките на Милорад Додик, честите закани за сецесија и институционалната блокада ја одржуваат земјата во постојана криза.
Според авторите, целта на Москва не е директно распаѓање на земјата, туку постепено еродирање на државниот капацитет, создавање на трајна недоверба во институциите и слабеење на централните власти.
Косово – потенцијален катализатор за експресна ескалација
Иако Русија нема физичко присуство на Косово, влијанието се реализира преку политиката на Белград, паралелните структури на северот и дезинформациските мрежи. Според извештајот, лажни вести и координирани медиумски кампањи можат за само неколку часа да предизвикаат тензии на терен.
Северна Македонија, Црна Гора и Албанија – три различни, но изложени модели
Северна Македонија е мета преку политички партии, дел од медиумите и онлајн-платформи што шират проруски наративи, најчесто поврзани со НАТО, идентитетските прашања и меѓуетничките односи.
Црна Гора се соочува со длабоки идентитетски поделби и силно влијание на црковните структури поврзани со Белград.
Албанија има поотпорни институции, но останува ранлива на дезинформациски кампањи што се „увезуваат“ од регионот.
Следи турбулентен шестмесечен период
ЦИВИЛ предупредува дека до крајот на следниот период регионот ќе се соочи со: засилен бран дезинформации, микро-кризи во БиХ, тактички инциденти на Косово, политички потреси во Црна Гора, засилени негативни наративи во Северна Македонија.
Анализата посочува дека секоја криза во регионот ја зајакнува регионалната позиција на Србија како главен политички посредник.
Италија алармира: „Хибридната војна веќе започна“
Паралелно со извештајот на ЦИВИЛ, италијанскиот министер за одбрана Гвидо Крозето во својот 125-страничен документ предупреди дека хибридните напади врз Европа драматично се зголемуваат.
„Хибридната војна веќе е започната, со потенцијално катастрофални последици“, стои во извештајот што Рим го достави до своите европски партнери.
Крозето остро ја критикува бавната реакција на ЕУ и НАТО, оценувајќи дека Западот „прави премалку, иако располага со сите неопходни инструменти“.
Италијански предлог: Европска централа за контра-хибридна одбрана
Италија предлага формирање: Европска централа за борба против хибридни закани, кибер-команда со 1.500 специјализирани експерти, воен и цивилен персонал обучен за вештачка интелигенција, заштита на критични системи и борба против дезинформации.
Планот, според Рим, е нужен бидејќи „Европа мора да ја сфати сериозно новата реалност во која непријателството се одвива без фронт, без тенкови, но со огромни последици“.
Балканот останува тест-платформа за современи хибридни операции
Експертите предупредуваат дека Западен Балкан останува еден од најчувствителните региони во Европа, каде се тестираат методи на современата хибридна конфронтација.
„Доколку Европа не реагира стратегиски, балканските пукнатини лесно можат да се прошират кон срцето на континентот“, се вели во извештајот на ЦИВИЛ.
Авторите заклучуваат дека стабилноста на регионот во голема мера ќе зависи од тоа колку брзо и одлучно ЕУ и НАТО ќе ги зајакнат своите механизми за спротивставување на хибридните закани.
