Помеѓу патриотската реторика и удобноста со власта, интелектуалците Албанци во Македонија сè повеќе ја губат храброста да ја кажат вистината.
Пишува: Дестан ЈОНУЗИ
Нешто не е во ред. Не е само политичката криза, ниту сиромаштијата, ниту емиграцијата што ги празни градовите. Станува збор за подлабок проблем – како под бучната површина на нашето општество да се труе односот кон вистината.
Живееме во време на големи зборови и мали идеи. Политичарите зборуваат секој ден, аналитичарите исто така. Социјалните мрежи врие од мислења и реакции. Но во сета таа гужва, вистинската мисла стана редок ресурс. Зборовите се многу, но нивната тежина е мала.
Нашите интелектуалци, со ретки исклучоци, престанаа да бидат критички глас и станаа внимателни говорници. Говорат умерено, стерилно, дипломатски. Не затоа што имаат власт, туку затоа што сакаат да бидат блиску до неа. Близината со власта стана симболичен капитал – покана на состанок, позиција советник, финансиран проект, фотографија покрај министер. Критиката се ублажува, се релативизира, се раствора.
Наместо мислење имаме позиционирање. Наместо анализа имаме калкулации.
Албанското општество во Северна Македонија помина долг пат – од маргинализирани институции до значајно застапување. Денес имаме министри, директори, градоначалници, пратеници. Но, дали имаме подобро владеење? Дали институциите функционираат? Дали образованието и здравството навистина ги задоволуваат потребите на граѓаните?
Албанската политика сè уште се потпира на вечната приказна за „гарантот на правата“. Никој не ја оспорува важноста на застапеноста и еднаквоста. Но кога оваа нарација се користи како штит за прикривање на непотизам, корупција и неспособност, таа се претвора во оправдување.
Секој пат кога ќе избие скандал, дискурсот се менува. Од индивидуална одговорност се преминува на „ризикот за стабилност“. Од административен неуспех – на „национални интереси“. И така, секоја критика се етикетира како политички напад или како „недостаток на чувствителност“.
Младите заминуваат. Секој автобус за Германија е глас недоверба кон системот. Секоја диплома без работа е обвинение против образовните политики. Но за тоа се зборува помалку, затоа што тоа не се решава со прес-конференции.
Токму тука интелектуалецот требаше да игра клучна улога – да биде критичката свест на општеството. Но често станува дел од јавната хореографија: присутен во студио, внимателен во зборувањето, подготвен да критикува „воопшто“, но ретко да именува конкретни одговорни.
Критиката кај нас секогаш станува апстрактна: „Системот има проблеми“, „Општеството треба да размислува“, „Институциите треба да се реформираат“. Овој директор злоупотребил. Оваа партија го зазела институтот. Апстракцијата е најсигурното засолниште на конформизмот.
Тука се раѓа цинизмот. Граѓанинот чувствува празнината. Тој знае кога дебатата е искрена и кога е сценарирана. Кога анализата е уверување и кога е услуга.
Албанското општество во Северна Македонија се наоѓа меѓу две реалности – формално застапување кое изгледа целосно и содржина која често е кревка. Имаме власт на хартија, но не секогаш морална авторитет. Имаме позиции, но не секогаш визија.
Ако интелектуалецот продолжи да бара удобност наместо вистината, а политиката продолжи да бара аплаузи наместо реформи, труењето ќе продолжи – невидливо, но чувствително во секој сегмент на јавниот живот.
