Со долги историски образложенија за „државна антибугарска идеологија“ во Северна Македонија, на шест страници, Бугарија испрати Објаснувачки меморандум до земјите членки на ЕУ во пресрет на одлуката за отпочнувањето на преговорите со Унијата. Тие бараат поддршка од земјите членки на ЕУ за својата позиција во однос на македонскиот идентитет и јазик.
Официјална Софија нагласува дека земјите кандидати не треба да внесуваат отворени спорови во ЕУ, и смета дека несогласувањата со Скопје претставуваат нерешен конфликт кој „би можел при зачленувањето на Северна Македонија негативно да влијае врз носењето одлуки во ЕУ“.
Меѓу другото, во документот на кој на долго се објаснуваат нивните тези за настанокот на македонската нација и јазик, се наведува и дека Македонците се проект на поранешниот југословенски лидер Јосип Броз Тито, дека македонскиот јазик е норма на бугарскиот и не постоел до 2 Август 1944 година.
Ризикува ли Бугарија со овој Меморандум и евентуално вето на преговорите на С. Македонија, да падне во изолација во ЕУ?
Последниот развој на настаните не влеваат оптимизам дека без заеднички напори на премиерите и пријатели – Заев и Борисов, може да се надминат недоразбирањата и да отпочне планираната меѓувладина конференција помеѓу С. Македонија и ЕУ.
Министерот за надворешни работи Бујар Османи во Софија се сретна со колешката Захариева и премиерот Борисов, но текот на разговорите не е според очекувањата, посебно не разговорот со Захариева.
Министерот за надворешни работи Бујар Османи беше во посета на Република Бугарија, каде што се сретна со бугарскиот премиер Бојко Борисов и министерка за надворешни работи Екатерина Захариева. Премиерот Зоран Заев рече дека разговорите на Османи со Борисов биле добри, но со Захариева разговорот не поминал добро.
– Јас верувам дека тоа не е став на премиерот Борисов, мојот пријател и брат. Верувам дека тоа не е став и на бугарскиот народ. Ние ќе направиме сè во овие претстојни денови да изнајдеме решение. Ја прифативме заедничката, или општата историја како што ја викаат во Бугарија како нешто што е дел од нашата историја. Ние имаме и своја посебна историја и македонскиот народ и РС Македонија, како што имаат и бугарскиот народ и Бугарија, рече Заев. Заев истакна дека е уверен дека постојат решенија на проблемите и дека тој и премиерот Борисов ќе изнајдат решение за ваквите историски прашања.
Решивме пет историски личности за заедничко чествување и постојат записници за тоа, рече премиерот Заев. Тој додаде дека Гоце Делчев, нашиот заеднички историски јунак е одличен мегдан за да не сплотува и да ја прошириме соработката.
– Уверен сум дека ќе постигнеме решение и ќе направиме сè што е во наша моќ за да продолжиме по европскиот пат. Нашиот сон е Европа која го признава и целосно го почитува правото на самоопределување. Ние сме Македонци, коишто зборуваме на македонски јазик, потенцира премиерот Заев.
За Меморандумот на Бугарија, политичари, историчари, интелектуалци и во Македонија и во Бугарија, имаaт различни ставови и гледишта
Писмо од бугарски интелектуалци – „Европа не нè разбира“
Во заедничкото писмо потпишано од триесетина бугарски историчари, научници, универзитетски професори и јавни личности, упатено до јавноста, против меморандумот што Бугарија го испрати до земјите членки на Европската Унија во кој се изнесени сериозни тврдења и црвени линии на патот на Скопје кон ЕУ, се вели дека Софија демонстрира застарени сфаќања и изнесува неодржливи и наивни тврдења против Северна Македонија. Потребна е фундаментална промена на парадигмата во историското размислување, велат тие во реакцијата.
Во писмото „Европа не нè разбира“, што го пренесе „mediapool.bg“, потписниците сметаат дека меморандумот не ги рефлектира достигнувањата на голем број бугарски историчари во последните децении, а е неразбирлив и за Европа.
Кирил Илиев
Бугарија може да остане сама во спорот со Северна Македонија, смета Кирил Илиев, историчар од Институтот за балкански студии при Бугарската академија на науките. Илиев во изјава за ТВ Блумберг, коментирајќи ја бугарската позиција кон Скопје и ставовот на Германија како актуелен претседавач со ЕУ вели дека не треба да се поставуваат нови критериуми и дека Бугарија нема јасен концепт за целите што сака да ги постигне во односите со Северна Македонија.
– Општо, Бугарија нема целисходна политика што строго ќе се следи и нема да се отстапува од неа. Бугарите се прекумерно емоционални за македонското прашање, за Северна Македонија, додека во соседните земји Србија и Грција пристапуваат прагматично според нивниот интерес, рече Илиев.
Пламен Манушев
Премиерите на Бугарија и на Република Северна Македонија, Бојко Борисов и Зоран Заев се убедени дека во следните денови ќе се најде решение за споровите меѓу двете земји, вели претседателот на Комитетот за надворешна политика во бугарскиот Парламент, адмирал Пламен Манушев.
Адмиралот Манушев вели дека е изненаден од изјавата на македонскиот премиер Заев, кој тврди дека барањата на Бугарија не се добрососедски, дека се непријателски и неевропски.
– Веројатно, тоа е испровоцирано од разговорите што македонскиот министер за надворешни работи Бујар Османи ги имаше во Софија. Не знам зошто го рече токму тоа, но ние упативме меморандум до сите европски институции, во кој кажуваме кои се нашите барања и црвени линии од кои не смее да се отстапи и од двете страни треба да се најде компромисно решение, рече адмиралот Манушев.
Иван Крастев
Бугарското вето за преговорите на С. Македонија би било апсурдно, истакнува бугарскиот политички аналитичар Иван Крастев. Тој не очекува Бугарија да го блокира почетокот на преговорите на Северна Македонија со ЕУ.
-Не очекувам дека Бугарија ќе ги блокира овие преговори. Европската интеграција на Западен Балкан е стратешки важна за Бугарија. Покрај тоа, токму во рамките на бугарското претседателство тоа стана приоритет за Брисел. Во оваа смисла, бугарското вето би било апсурдно. Само ќе изгледаме смешно. До вчера се боревме за отворање на ЕУ за Северна Македонија, денес сакаме да ги запреме. Не дека апсурдни работи не се случуваат, но убеден сум дека ниту Владата ниту претседателот не би дозволиле Бугарија да се најде во ситуација на тотална изолација во рамките на ЕУ, вели политикологот Крастев во интервју за бугарскиот весник „Дневник“.
Ивајло Дичев
Не можам да си замислам дека бугарските граѓани ќе и простат на нашата влада доколку ја сопре Северна Македонија на патот кон Европа. Или поточно ќе и дадат повод на некоја западна држава да ја сопре, пишува Ивајло Дичев, професор по културна антропологија на Универзитетот во Софија и предавач на Универзитети во САД и Франција.
– Целата работа повеќе ми делува како пропаганден чад. Затоа што проклетата историја е само еден детаљ од споменатиот Договор за добрососедство, кој што, според нашите, Скопје не го исполнува, а според мене- и двете страни наполно го игнорираат. Во него не пишува за трговската размена, за културата, за транспортната инфраструктура. Како не напишаа еден меморандум за тие, далеку поважни, по европски теми! Само проклетиот историски чад кој има за цел да го оттргнува вниманието од неспособноста на властодршците, и крај Искар и крај Вардар. Како што напиша новинарот Николај Крстев:
„Наместо да спориме чиј е Гоце Делчев, нели е подобро да изградиме заедничка магистрала која ќе го носи името на тој наш херој?“, пишува Дичев.
Красимир Каракачанов
Бугарија нема што да менува во својата политика. Во октомври минатата година Бугарија многу јасно изјави дека ако не се почитува Договорот за пријателство меѓу Република Бугарија и Република Северна Македонија од 2 август 2017 година, ќе се спротивставиме на закажувањето на првата меѓувладина конференција, изјавил бугарскиот вицепремиер и министер за одбрана, Красимир Каракачанов за ТВ „Европа“.
„Бугарија треба да се спротивстави на првата меѓувладина конференција, ако се придржува кон националните и европските интереси. Пред неколку дена, Драги Ѓоргиев (копретседавач на заедничката Комисија за историски и образовни прашања) беше груб. Овие луѓе немаат намера да водат искрен дијалог со Бугарија. Тие мислат дека можат да ги прикријат работите. Тие замислуваат дека некој во Брисел или низ целиот свет ќе ја притисне Бугарија и ние ќе клекнеме. Очигледно, тие не разбраа што е ЕУ и како работи. Имаа три години да се превоспитаат“, изјавил Каракачанов.
Екатерина Захариева
Бугарија секогаш ги поддржувала независноста и државниот суверенитет на Република Северна Македонија, никогаш немала територијални претензии и никогаш не им го ускратувала правото на самоидентификација на нејзините граѓани, изјави во Софија министерката за надворешни работи Екатерина Захариева на заедничката прес-конференција со нејзиниот македонски колега Бујар Османи.
„Несоодветно да се предлагаат работи во спротивна насока, како меѓу граѓаните на нашите две земји, така и на меѓународно ниво. Како што Бугарија ги призна современите политички реалности, сега е потребно Република Северна Македонија да ги приознае историските реалности поврзани со процесот на создавање на новиот национален идентитет“, додаде Захариева.
Михаил Иванов
Софија треба да ја смени својата позиција и начинот на размислување во однос на Скопје, смета бугарскиот универзитетски професор Михаил Иванов, кој беше советник за етнички и религиозни прашања на поранешниот претседател Жељу Желев во чиј мандат Бугарија ја призна Македонија како држава.
Иванов во изјава за Бугарското национално радио вели дека се прави обид визијата на одредена група историчари да се наметне како политичка позиција. Според него, бугарските историчари од комисијата не прават разлика меѓу етничка и граѓанска нација, исто така, и меѓу етничка и политичка нација.
Росен Плевнелиев
Бугарија нема да става вето на патот кон првата меѓувладина конференција на Македонија со ЕУ, вели поранешниот бугарски претседател, Росен Плевнелиев во интервју за Телевизија 24.
Мислам дека тоа нема да се случи. Бугарија секогаш ја поддржувала Република Северна Македонија на нејзиниот пат кон мирен, демократски и европски просперитет. Агендата на Софија кога Бугарија беше претседавач со Унијата го отвори патот на Земјите од Западен Балкан кон ЕУ. Бугарија прва ја призна Македонија. Ние сме братски народ. Некои политичари можат да зборуваат како ќе решат, но вистината е дека Бугарија е голем адвокат на соседите, ние сакаме просперитет, а тоа е возможно само со влез во ЕУ.
Бугарите од Македонија
Бугарите во Македонија преку Меморандум повикаа на прекин на блокадите и враќање на патот на соработката. Тие испратија Меморандум до премиерите Зоран Заев и Бојко Борисов, германската канцеларка Ангела Меркел и ЕУ.
Нагласуваат дека непријателски акт е секој обид кој директно или индиректно ги оспорува заедничката историја на Бугарија и Македонија, постоењето на две држави и два народа кои се рамноправни наследници на таа заедничка историја, тврдењата дека една од државите или еден од народите „го крадеʺ културното или историското наследство на другата држава, или на другиот народ, како и обидите на една од државите или еден од народите да „ја смениʺисторијата на другата држава, или на другиот народ.
Во однос на јазикот, ја повикуваат бугарската страна да престане да поставува какви било услови, како поставување на ѕвездички или какви било опструкции за користењето на македонскиот јазик како официјален во сите меѓународни организации.
Драги Ѓорѓиев
– Прашањето околу идентитетот на Гоце Делчев повеќе се наметна од јавноста отколку што беше дискусија во самата Комисија. Според мене, Гоце Делчев припаѓа и на Македонија и на Бугарија и јас тука го гледам патот. И тоа го кажав иако не верувам дека ќе биде прифатено од бугарска страна, дека во овој момент треба да се задржат двете перцепции кон Гоце Делчев, и македонската и бугарската перцепција и во овој момент мислам дека тоа е решението, вели професор доктор Драги Ѓорѓиев, претседателот на македонскиот тим експерти во заедничката македонско-бугарска Комисија за историски и образовни прашања.
Според него, било кое решение во кое ќе надвладее едната или другата страна нема да биде решение, нема да биде прифатено од општеството, од народот во соодветната држава.
– Доколку сакаме во овој момент да се мрднеме ние од таа мртва точка треба да го прифатиме овој став во овој момент кој, според мене, не пречи да се слави Гоце Делчев заеднички. Согласно македонскиот наратив Гоце Делчев е македонски национален херој, според бугарскиот тој е бугарски национален херој, меѓутоа има елементи кои дозволуваат тој лик, важен за двата народи и за двете мемории, да се слави заеднички, подвлече Георгиев.
Никола Димитров
Вицепремиерот за европски прашања Никола Димитров оценува дека Меморандумот на Бугарија во определни делови е многу навредилив и дефинитивно не е во функција на градење на блискост, пријателство и на заедничка европска иднина.
– Не можам да кажам дека читајќи го и препрочитувајќи го дека немам проблеми со текстот. Имам големи проблеми, во определени делови е многу навредлив. И дефинитивно не е во функција на градење на блискост, на пријателство, на заедничка европска иднина. Меѓу другото, Бугарија од членот 2 од Договорот за пријателство има обврска и да ни помага во процесот на европска интеграција. Ние почнавме еден многу сложен, но многу благороден процес на заедничко растење и овој тон и определени тврдења не помагаат, прават пречки. Идејата на договорот беше да се создадат механизми како да се решат отворените прашања без притоа тие да станат пречка на европскиот пат, рече Димитров во интервју за „360 Степени“, прашан дали е изненаден од тонот во документот.
Ѓорѓи Спасов
Во Бугарија многумина не можат да го прифатат фактот дека и македонската нација настанала во историски процес како и сите други нации во светот и својата посебност не ја должи на некава одлука или декрет за „дебугаризација на населението во Вардарска Македонија“, туку е родена токму во отпорот кон бугарското патронизирање, вели во интервју за „Независен“, Ѓорѓи Спасов, поранешен амбасадор во Бугарија и внимателен проследувач на настаните кај нашиот сосед.
Со „објаснувачкиот меморандум“ Бугарија можеби нема да го спречи или одложи датумот за одржување на првата меѓувладина конференција меѓу ЕУ и Република Северна Македонија, со која започнуваат преговорите за членство на нашата земја во ЕУ, но со него, на некој начин се депонираат кај европската јавност и кај членките на ЕУ добро познатите политички ставови на Бугарија, и ѝ се става до знаење на нашата земја дека до крајот на преговорите за членство во ЕУ ќе биде изложувана на силен притисок од страна на Бугарија за прифаќање на, според нив, „единствената историска вистина за постанокот на македонската нација и на македонскиот јазик“, истакнува Спасов.
Радмила Шекеринска
Од нашите сојузници, вклучително и од пријателска Бугарија, очекуваме да помагаат, а не да одмагаат, изјави министерката за одбрана Радмила Шекеринска како одговор на изјавата на нејзиниот бугарски колега Красимир Каракачанов дека Бугарија не е против, но смета дека не е време за одржување на меѓувладината конференција за почеток на пристапните преговори на Северна Македонија во ЕУ.
– Ако нешто научивме во овие 30 турбулентни балкански години е дека емоциите не се добар сојузник во решавањето на билатералните прашања. Ние покажаваме дека со сите наши соседи можеме да бидеме пријатели. Покажаваме и дека сме подготвени да инвестираме во таков сојузнички однос и ќе продолжиме да градиме и понатаму таква политика. Очекуваме нашите сојузници и нашите пријатели да му помогнат на регионот, а не да му одмагаат, вели Шекеринска.
IFIMES
Бугарскиот меморандум да стане бесмислен, ЕУ и САД мора да го запрат „изживувањето“ на Бугарија над С. Македонија, се вели во анализата на IFIMES – Меѓународниот институт за блискоисточни и балкански студии со седиште во Љубљана. Со меморандумот испратен до Брисел, со кој се оспорува македонскиот идентитет и јазик, велат аналитичарите, Бугарија сака да го блокира одржувањето на првата Меѓувладина конференција меѓу Северна Македонија и ЕУ, односно да се одложи почетокот на преговорите на Македонија со ЕУ.
Аналитичарите сметаат дека однесувањето на Бугарија е еден вид тест за самата ЕУ, дали ќе дозволи билатералните прашања меѓу државите да бидат наметнати како клучни за процесот на преговори. Тие велат дека ЕУ и САД мора да го запрат „изживувањето“ на Бугарија над Северна Македонија и Македонците како народ со сопствен македонски идентитет и јазик, бидејќи секоја ескалација на напнатоста може да доведе до конфликти и нови кризи, што на никој од Балканот и ЕУ не му требаат, освен на политиките и политичарите, кои сметаат дека преку конфронтации и продуцирање на криза можат да останат или да дојдат на власт.
Ерван Фуере
ЕУ не треба да ги потценува заканите од Бугарија кон Северна Македонија, вели поранешниот амбасадор на ЕУ во Северна Македонија, Ерван Фуере, во изјава за МИА и додава дека заканите за блокирање на преговарачкиот процес со ЕУ од страна на Бугарија треба да ја загрижи Европската Унија.
– Ова прашање е многу загрижувачко затоа што покажува дека некои земји членки го користат членството во ЕУ за да наметнат националистичка агенда, ова е нешто што ЕУ не смее да го потцени, ниту земјите членки ниту институциите на ЕУ, ова е многу сериозен проблем, кој сме го виделе и во минатото со Словенија и Хрватска и покажува колкава е тежината на историјата на западниот Балкан, вели Фуере.
Оливер Вархеји
Еврокомесарот за проширување Вархеји вели дека во интерес е и на Бугарија и на Северна Македонија да најдат решение за прашањата кои предизвикуваат недоразбирања.
– Без да се разјаснат ќе биде многу тешко работите да се придвижат напред. Ова е моментот за да се постигне договор, изјави во Скопје еврокомесарот за проширување Оливер Вархеји на заедничката прес – конференција со неговиот домаќин премиерот Зоран Заев.
Запрашан за тоа дали Бугарија е осамнена во своите барања или има и други држави кои ја поддржуваат, кога ќе се финализира преговарачката рамка и дали земјава ќе ги започне преговорите до крајот на годинава, Вархеји рече дека процесот на преговарање е веќе почнат и оти ЕК мора да ја добие поддршката од секоја земја членка.
Анке Холштајн
Билатералните проблеми не треба да бидат дел од преговарачката рамка за проширување на Европската Унија, смета германската амбасадорка во земјава, Анке Холштајн во интервју за РСЕ и додава дека во интерес на Бугарија е да не го блокира проширувањето на ЕУ во овој регион.
– Ние и според моите сознанија сите други-земји членки се на мислење дека билатерални проблеми не треба да се ставаат во преговарачката рамка и дека билатералните проблеми треба да се решаваат билатерално. Бугарија секогаш беше голем поддржувач на европското придвижување на регионот, вклучувајќи ја и Северна Македонија. Во суштински интерес на Бугарија е да не се блокира процесот за проширување на Европската унија во овој регион, вели Холштајн.
Во меѓувреме, по пауза од речиси една година, нова средба на Заедничката експертска македонско-бугарска комисија за историски прашања е закажана за в четврток и петок, во Скопје.
Од средбата минатата недела во Софија Османи и Захариева изразија очекување дека Комисијата ќе ја забрза работата и дека ќе успее да испорача резултати пред 10 ноември, кога во Софија треба да се одржи самит на Берлинскиот процес со кој копретседаваат двете земји. Посетата на Османи на Софија, беше најавена како претходница на средбата на премиерите на двете држави Заев и Борисов за која се уште не е утрден датум, но треба да се случи пред 10 ноември.
Јане Ѓорѓиоски
